Vonfram Việt Nam bước vào chu kỳ mới: Núi Pháo và tham vọng nâng vị thế kim loại chiến lược của Việt Nam

Sau hơn 16 năm đầu tư vào mỏ Núi Pháo và từng bước xây dựng chuỗi giá trị vonfram, Masan Hightech Materials đang đứng trước thời điểm có thể xem là bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử hoạt động. Giá vonfram tăng mạnh, sản lượng tinh luyện phục hồi, lợi nhuận tăng đột biến và áp lực nợ vay giảm đang đưa doanh nghiệp bước vào một chu kỳ mới.

Đằng sau câu chuyện của một doanh nghiệp khai khoáng là một vấn đề lớn hơn đối với ngành kim loại Việt Nam: liệu một nguồn tài nguyên vonfram quy mô lớn có thể được chuyển hóa thành năng lực sản xuất vật liệu công nghệ cao, thay vì chỉ dừng lại ở khai thác quặng?

Từ mỏ đa kim đến chuỗi giá trị vonfram

Trung tâm của hệ sinh thái Masan Hightech Materials là mỏ Núi Pháo tại Thái Nguyên. Đây là mỏ đa kim có chứa vonfram cùng nhiều khoáng sản khác, được phát hiện từ năm 1990 nhưng phải đến năm 2003 mới được phê chuẩn trữ lượng.

Con đường đưa Núi Pháo từ một dự án trên giấy thành mỏ khai thác quy mô công nghiệp kéo dài nhiều năm và gặp hàng loạt trở ngại, trong đó có vấn đề vốn, giải phóng mặt bằng và cơ cấu quản trị.

Năm 2010, Tập đoàn Masan mua lại dự án từ Quỹ Dragon Capital. Đây là thời điểm Masan chính thức bước vào lĩnh vực tài nguyên – khai khoáng và hình thành Masan Resources, tiền thân của Masan Hightech Materials.

Khi đó, dù mỏ đã được phát hiện khoảng hai thập kỷ, diện tích mặt bằng được giải phóng mới chỉ đạt khoảng 2% nhu cầu. Để đưa dự án vào vận hành, Masan phải đầu tư hơn 1 tỷ USD cho khai thác, chế biến và xây dựng cơ sở hạ tầng.

Năm 2013, Masan Resources hợp tác với H.C. Starck của Đức nhằm phát triển năng lực chế biến khoáng sản. Một năm sau, Núi Pháo chính thức khai thác và sản xuất thương mại.

Đây là bước đi quan trọng bởi giá trị của vonfram không chỉ nằm ở quặng nguyên khai. Trong chuỗi giá trị kim loại, phần giá trị gia tăng lớn hơn nằm ở các công đoạn tinh luyện, sản xuất APT và các sản phẩm vonfram chế biến sâu phục vụ công nghiệp.

Tuy nhiên, đúng vào thời điểm Núi Pháo đi vào vận hành, thị trường vonfram toàn cầu bước vào giai đoạn khó khăn. Giá giảm mạnh và duy trì ở mức thấp trong nhiều năm, tạo sức ép đáng kể lên hiệu quả đầu tư.

Vì sao chế biến sâu trở thành bài toán sống còn?

Nếu chỉ khai thác quặng, doanh nghiệp khai khoáng sẽ phụ thuộc rất lớn vào giá hàng hóa. Khi giá xuống, biên lợi nhuận bị thu hẹp; khi giá tăng, lợi nhuận cải thiện nhưng tính chu kỳ vẫn rất cao.

Đối với vonfram, bài toán còn phức tạp hơn. Đây là kim loại có vai trò trong nhiều ngành công nghiệp quan trọng, từ công cụ cắt gọt, hợp kim cứng, điện tử, chất bán dẫn đến các ứng dụng quốc phòng.

Do đó, Masan Resources không dừng lại ở khai thác Núi Pháo mà tiếp tục đầu tư vào khâu chế biến sâu.

Năm 2018, doanh nghiệp mua lại 49% cổ phần của H.C. Starck tại liên doanh giữa hai bên, qua đó sở hữu toàn bộ Công ty TNHH Tinh luyện Vonfram Núi Pháo – H.C.Starck.

Đến năm 2019, Masan Resources tiếp tục mua lại nền tảng kinh doanh vonfram của H.C. Starck thông qua công ty con. Thương vụ đem lại cho doanh nghiệp các dây chuyền chế biến sâu từ APT cùng hệ thống công nghệ và sở hữu trí tuệ liên quan đến vonfram.

Đáng chú ý là các công nghệ sản xuất hợp chất vonfram siêu mịn, hạt vonfram tròn và thu hồi vonfram từ chất thải điện tử.

Đây là bước chuyển quan trọng về mặt chiến lược. Masan không chỉ muốn trở thành nhà khai thác tài nguyên mà hướng tới vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị kim loại chiến lược.

Việc đổi tên từ Masan Resources thành Masan Hightech Materials năm 2020 cũng phản ánh rõ định hướng này.

Nhưng thị trường chưa cho phép khoản đầu tư phát huy ngay

Chiến lược chế biến sâu đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao và thời gian dài để hình thành thị trường. Trong khi đó, giá vonfram vẫn chưa thuận lợi.

Giai đoạn 2020-2022, lợi nhuận sau thuế hợp nhất của Masan Hightech Materials chỉ đạt từ vài chục tỷ đồng đến hơn 200 tỷ đồng mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với quy mô đầu tư đã thực hiện.

Một trong những hướng đi được kỳ vọng là tái chế vonfram từ chất thải điện tử cũng gặp trở ngại về nguồn nguyên liệu. Theo nội dung tài liệu, rác thải điện tử không nằm trong danh mục phế liệu được phép nhập khẩu để tái chế theo Quyết định 13 của Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2023.

Đến năm 2023 và 2024, khó khăn trở nên nghiêm trọng hơn. Masan Hightech Materials ghi nhận mức lỗ trên dưới 1.600 tỷ đồng mỗi năm do chi phí khai thác tăng, sản lượng giảm và lãi suất cao gây áp lực lên các khoản vay.

Như vậy, bài toán của doanh nghiệp khi đó không đơn thuần là giá vonfram thấp. Đó là sự kết hợp của ba yếu tố: chi phí khai thác, hiệu suất sản xuất và gánh nặng tài chính.

Thoái vốn H.C. Starck và bước ngoặt tái cấu trúc

Cuối năm 2024, Masan Hightech Materials hoàn tất việc bán 100% vốn tại H.C. Starck cho Mitsubishi.

Khoản lợi nhuận sau thuế một lần từ thương vụ được sử dụng để giảm nợ, đưa tổng nợ của doanh nghiệp từ khoảng 670 triệu USD xuống còn 490 triệu USD.

Về chiến lược, đây là sự điều chỉnh đáng chú ý.

Thay vì tiếp tục phân bổ nguồn lực trên phạm vi rộng, Masan Hightech Materials tập trung trở lại vào các hoạt động cốt lõi xoay quanh Núi Pháo.

Việc thoái vốn cũng không đồng nghĩa doanh nghiệp mất hoàn toàn lợi ích từ hệ sinh thái công nghệ đã xây dựng. Masan Hightech Materials vẫn có quyền hưởng một phần lợi ích kinh tế nếu công nghệ tái chế black mass của H.C. Starck được thương mại hóa.

Điều này cho thấy chiến lược của doanh nghiệp đang chuyển từ mở rộng hệ sinh thái bằng mọi giá sang tối ưu hóa tài sản, công nghệ và dòng tiền.

Vonfram trở thành kim loại chiến lược trong cuộc cạnh tranh nguồn cung

Bước ngoặt lớn nhất lại đến từ bên ngoài doanh nghiệp.

Thị trường vonfram toàn cầu bắt đầu thay đổi mạnh từ nửa cuối năm 2025 khi Trung Quốc siết chặt nguồn cung. Trong khi đó, nhu cầu từ công nghiệp quốc phòng, chất bán dẫn và các ngành công nghệ cao tiếp tục tăng.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với vonfram bởi thị trường toàn cầu có mức độ tập trung nguồn cung rất cao. Theo tài liệu, Trung Quốc chiếm khoảng 80% nguồn cung vonfram thế giới.

Sự phụ thuộc này khiến vonfram ngày càng được nhìn nhận như một loại khoáng sản chiến lược, tương tự nhiều kim loại quan trọng khác đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh công nghệ và địa chính trị.

Mỹ và các nền kinh tế phương Tây đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu quan trọng phục vụ quốc phòng, bán dẫn, xe điện và các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Trong bối cảnh đó, một mỏ vonfram quy mô lớn nằm ngoài Trung Quốc có ý nghĩa không chỉ về thương mại mà còn về an ninh chuỗi cung ứng.

Giá APT tăng hơn 10 lần và cú hích cho Núi Pháo

Diễn biến giá đã phản ánh sự thay đổi của thị trường.

Giá APT, hay ammonium paratungstate – sản phẩm trung gian quan trọng sau quá trình tinh luyện quặng vonfram – đã tăng lên khoảng 3.000 USD/MTU, cao hơn 10 lần so với vùng đáy lịch sử được đề cập trong tài liệu.

Đối với một doanh nghiệp đã đầu tư nhiều năm vào năng lực khai thác và chế biến như Masan Hightech Materials, giá tăng tạo ra tác động mạnh lên lợi nhuận.

Theo đánh giá được dẫn trong tài liệu, Chứng khoán Vietcap cho rằng giá vonfram có khả năng duy trì ở mức cao trong thời gian tới.

Masan Hightech Materials cũng cho rằng nhu cầu vonfram tương đối ít nhạy cảm với giá. Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi nếu cầu vẫn duy trì khi giá tăng, phần giá trị gia tăng từ khâu khai thác và chế biến có thể được chuyển hóa đáng kể thành lợi nhuận.

Masan Hightech Materials bắt đầu có lãi trở lại trong hai quý cuối năm 2025 và đặt mục tiêu trả hết nợ trong giai đoạn 2027-2028.

Nhưng tốc độ cải thiện sau đó nhanh hơn dự kiến.

6 tháng tạo ra bước ngoặt tài chính

Trong quý II/2026, doanh nghiệp tăng cường công suất và đưa sản lượng vonfram tinh luyện tăng 91% so với cùng kỳ.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với một doanh nghiệp khai khoáng. Khi giá hàng hóa tăng, khả năng gia tăng sản lượng sẽ quyết định mức độ mà doanh nghiệp có thể chuyển chu kỳ giá thành doanh thu và lợi nhuận thực tế.

Kết quả, chỉ trong nửa đầu năm 2026, Masan Hightech Materials đạt doanh thu 11.130 tỷ đồng, tăng 270% so với cùng kỳ năm trước.

Lợi nhuận sau thuế vượt 2.200 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm 2025 doanh nghiệp lỗ 216 tỷ đồng.

Đáng chú ý hơn, mức lợi nhuận chỉ trong 6 tháng được cho là tương đương tổng lợi nhuận của khoảng 16 năm hoạt động trước đó cộng lại.

Đây chính là đòn bẩy của chu kỳ hàng hóa: một hệ thống tài sản và năng lực sản xuất được xây dựng trong nhiều năm có thể tạo ra sự thay đổi rất lớn về dòng tiền khi giá kim loại bước vào chu kỳ thuận lợi.

Từ áp lực nợ sang khả năng trả cổ tức

Sự thay đổi không chỉ nằm ở báo cáo lợi nhuận.

Tháng 8/2026, Hội đồng quản trị Masan Hightech Materials thông qua phương án lấy ý kiến cổ đông về việc tạm ứng cổ tức tiền mặt năm 2026 với tỷ lệ 10%, tương đương 1.000 đồng/cổ phiếu.

Nếu được thông qua, doanh nghiệp sẽ chi khoảng 1.100 tỷ đồng, tương đương một nửa lợi nhuận sau thuế đạt được trong nửa đầu năm.

Đây sẽ là lần đầu tiên Masan Hightech Materials chia cổ tức.

Động thái này có ý nghĩa đáng chú ý nếu đặt cạnh lịch sử tài chính của doanh nghiệp. Chỉ vài năm trước, công ty còn phải đối mặt với khoản lỗ hàng nghìn tỷ đồng và dư nợ lên tới hàng trăm triệu USD.

Đến hết quý II/2026, tỷ lệ nợ ròng/EBITDA ở khoảng 2,1 lần, cải thiện đáng kể nhờ quá trình giảm nợ. Doanh nghiệp kỳ vọng chỉ số này tiếp tục giảm và đạt mức tốt hơn kế hoạch khoảng 1,7 lần vào cuối năm.

Như vậy, chu kỳ giá vonfram không chỉ giúp cải thiện lợi nhuận mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đồng thời thực hiện hai mục tiêu: giảm đòn bẩy tài chính và bắt đầu phân phối lợi nhuận cho cổ đông.

Núi Pháo mở rộng: yếu tố quyết định chu kỳ tiếp theo

Nếu giá vonfram là động lực của chu kỳ hiện tại, tài nguyên mới có thể là chìa khóa cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Masan Hightech Materials đang thúc đẩy dự án Núi Pháo mở rộng với diện tích gần 43ha, nằm liền kề khu mỏ hiện hữu.

Lợi thế của phương án này nằm ở khả năng tận dụng cơ sở hạ tầng và năng lực vận hành đã được xây dựng. Nếu triển khai thuận lợi, doanh nghiệp có thể mở rộng nguồn cung mà không phải xây dựng lại toàn bộ hệ thống từ đầu.

Theo thông tin doanh nghiệp công bố, đề án thăm dò khoáng sản tại khu vực Núi Pháo mở rộng đang được Cục Khoáng sản và Địa chất thẩm định.

Một tài sản tiềm năng khác là khu vực Núi Chiếm, rộng khoảng 1.000ha và được ước tính có khoảng 115 triệu tấn quặng vonfram đa kim.

Công ty Khai thác chế biến khoáng sản Núi Pháo, công ty con của Masan Hightech Materials, đã được xác định đủ điều kiện để xem xét cấp giấy phép thăm dò khoáng sản tại khu vực này.

Nếu các nguồn tài nguyên mới có thể được thăm dò, đánh giá và đưa vào khai thác trong thời điểm giá vonfram duy trì ở mức cao, quy mô tăng trưởng của Masan Hightech Materials có thể lớn hơn đáng kể so với việc chỉ tận dụng chu kỳ giá hiện tại.

Việt Nam và bài toán nâng cấp chuỗi giá trị kim loại chiến lược

Từ góc nhìn ngành kim loại Việt Nam, câu chuyện Núi Pháo đáng chú ý không chỉ bởi lợi nhuận của một doanh nghiệp.

Vonfram là ví dụ điển hình cho bài toán mà ngành khoáng sản Việt Nam phải đối mặt: làm thế nào chuyển từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu và tham gia vào chuỗi cung ứng vật liệu công nghệ cao.

Giá trị của một mỏ không chỉ nằm trong số tấn quặng có thể khai thác. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng tinh luyện, kiểm soát công nghệ, phát triển sản phẩm cuối và xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định.

Masan Hightech Materials đã dành gần hai thập kỷ để xây dựng chuỗi này, từ Núi Pháo đến tinh luyện vonfram và các công nghệ chế biến sâu.

Chu kỳ giá hiện tại đang cho thấy giá trị của chiến lược đó. Tuy nhiên, một chu kỳ tăng giá không thể tự động biến thành lợi thế dài hạn. Doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những rủi ro về giá hàng hóa, chi phí khai thác, chất lượng quặng, công suất chế biến, tài nguyên thay thế và diễn biến chính sách thương mại toàn cầu.

Đặc biệt, khi vonfram ngày càng trở thành khoáng sản chiến lược, cạnh tranh không còn chỉ nằm ở giá bán. Khả năng bảo đảm nguồn cung, công nghệ chế biến và vị trí trong chuỗi cung ứng quốc tế sẽ ngày càng quan trọng.

Câu hỏi lớn phía trước

Sau 16 năm, Masan Hightech Materials đang bước vào giai đoạn mà những khoản đầu tư dài hạn bắt đầu tạo ra kết quả rõ rệt.

Giá vonfram tăng, sản lượng phục hồi, lợi nhuận tăng mạnh, nợ giảm và kế hoạch chia cổ tức lần đầu tiên xuất hiện cùng lúc. Núi Pháo cũng đang đứng trước khả năng mở rộng nguồn tài nguyên.

Nhưng đối với ngành kim loại, một chu kỳ giá tăng luôn đi kèm câu hỏi về tính bền vững.

Masan Hightech Materials có thể tận dụng giá vonfram cao để nhanh chóng giảm nợ, mở rộng tài nguyên và tăng công suất hay không? Việt Nam có thể tận dụng lợi thế của Núi Pháo để nâng cao vị trí trong chuỗi cung ứng vonfram toàn cầu hay không? Và quan trọng nhất, doanh nghiệp có thể biến lợi thế tài nguyên thành năng lực vật liệu công nghệ cao đủ sức cạnh tranh lâu dài hay không?

Đó sẽ là phép thử thực sự đối với chu kỳ mới của Masan Hightech Materials – và cũng là một trường hợp đáng theo dõi đối với quá trình nâng cấp ngành kim loại, khoáng sản chiến lược của Việt Nam.