Thái Lan đề xuất cấm nhập khẩu phế liệu thép, đồng, nhôm và cao su: Ngành tái chế đối mặt nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng

Ngày 21/10/2026, Cục Hải quan Thái Lan đề xuất đưa phế liệu thép, đồng, nhôm và cao su vào danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu nhằm ngăn chặn tình trạng vận chuyển trái phép rác thải điện tử và chất thải nguy hại. Động thái này đang làm dấy lên những quan ngại về nguồn cung nguyên liệu thứ cấp, chi phí logistics và hoạt động của các doanh nghiệp tái chế trong khu vực. Tuy nhiên, lệnh cấm toàn diện hiện vẫn là đề xuất, chưa có ngày chính thức có hiệu lực.

Thái Lan tăng cường kiểm soát nhập khẩu phế liệu

Theo thông tin được Shanghai Metals Market (SMM) công bố ngày 22/10/2026, Cục Hải quan Thái Lan đã đề xuất với Cục Ngoại thương thuộc Bộ Thương mại nước này việc ban hành lệnh cấm nhập khẩu đối với bốn nhóm hàng, gồm phế liệu sắt thép thuộc mã HS 7204, phế liệu đồng HS 7404, phế liệu nhôm HS 7602 và phế liệu cao su HS 4004. Đề xuất hướng đến việc ngăn chặn các đối tượng lợi dụng hoạt động nhập khẩu phế liệu để trà trộn rác thải điện tử và chất thải nguy hại vào các lô hàng khai báo là nguyên liệu tái chế.

Theo Bangkok Post ngày 22/10, cơ quan Hải quan Thái Lan đã chuyển sang kiểm tra thực tế các container khai báo là phế liệu kim loại, trong bối cảnh những lô hàng có dấu hiệu vi phạm ngày càng gây khó khăn cho công tác kiểm soát. Trước đó, nhiều vụ việc liên quan đến rác thải điện tử và chất thải công nghiệp trái phép đã được phát hiện tại các địa phương ở miền Đông Thái Lan, làm dấy lên lo ngại về ô nhiễm môi trường, rò rỉ hóa chất và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng dân cư.

Số liệu do truyền thông Thái Lan dẫn từ cơ quan Hải quan cho thấy, trong năm tài chính 2026 kết thúc ngày 30/9, nước này đã phát hiện khoảng 10.029 tấn rác thải điện tử và chất thải nguy hại nhập khẩu trái phép, trong đó khoảng 5.290 tấn đã được đưa trở lại các quốc gia xuất xứ. Những con số này cho thấy quy mô của vấn đề mà cơ quan quản lý đang tìm cách giải quyết, đồng thời lý giải vì sao hoạt động kiểm tra đối với các lô hàng phế liệu được tăng cường.

Đáng chú ý, đề xuất không đồng nghĩa với việc toàn bộ hoạt động nhập khẩu phế liệu kim loại đã bị cấm. Tính đến ngày 24/10/2026, chưa có thông tin xác nhận lệnh cấm toàn diện đã chính thức có hiệu lực. Thời điểm triển khai và các điều kiện thực thi cuối cùng vẫn cần được cơ quan có thẩm quyền quyết định. Theo thông tin được công bố, phương án đang được xem xét có thể bao gồm giai đoạn chuyển tiếp từ 6 đến 12 tháng nhằm hạn chế tác động đến các cơ sở luyện kim và chế biến nguyên liệu trong nước.

Quy mô nhập khẩu lớn khiến đề xuất có ý nghĩa kinh tế đáng kể

Theo số liệu được báo Matichon của Thái Lan đăng tải ngày 21/10, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9/2026, Thái Lan nhập khẩu ít nhất 2,76 triệu tấn phế liệu sắt thép, nhôm và đồng, với tổng trị giá khoảng 71,193 tỷ baht. Lượng hàng nhập khẩu bình quân tương đương khoảng 14.600 container mỗi tháng. Riêng phế liệu sắt thép đạt khoảng 2,12 triệu tấn, là nhóm có khối lượng lớn nhất trong ba nhóm phế liệu kim loại được thống kê.

Quy mô này cho thấy phế liệu nhập khẩu không chỉ là một dòng hàng thương mại thông thường mà còn đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất công nghiệp và chuỗi cung ứng nguyên liệu thứ cấp của Thái Lan. Việc thay đổi chính sách đối với các mặt hàng trên vì thế có thể tác động đồng thời đến doanh nghiệp nhập khẩu, đơn vị logistics, cơ sở phân loại phế liệu, nhà máy luyện kim và các ngành sử dụng kim loại tái chế.

Cơ quan Hải quan Thái Lan cũng đã đề cập đến nhu cầu giảm thiểu tác động đối với 41 cơ sở luyện kim và chế biến trong nước vẫn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Theo phương án được truyền thông Thái Lan phản ánh, trong giai đoạn chuyển tiếp, cơ quan chức năng có thể xem xét cơ chế cấp phép có kiểm soát, ưu tiên các nhà máy nhập khẩu nguyên liệu để phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất khi nguồn cung nội địa chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Yêu cầu kiểm định trước khi xuất khẩu cũng được đề cập như một phương án nhằm nâng cao khả năng truy xuất và kiểm soát chất lượng lô hàng.

Nếu được triển khai, cách tiếp cận này sẽ quyết định đáng kể mức độ ảnh hưởng của chính sách đối với ngành tái chế. Một lệnh cấm hoàn toàn có thể tạo ra tác động khác biệt so với cơ chế cho phép nhập khẩu có điều kiện, kiểm định chặt chẽ và giới hạn đối tượng được cấp phép.

SMM và Bangkok Post đánh giá tác động đến thị trường như thế nào?

Trong bản tin ngày 22/10, Shanghai Metals Market nhận định việc tăng cường kiểm tra có thể kéo dài thời gian thông quan nguyên liệu và làm tăng chi phí logistics trong ngắn hạn. Đối với thị trường phế liệu đồng và nhôm tại Thái Lan, SMM cho rằng nguồn cung bị hạn chế có khả năng tạo lực hỗ trợ đối với giá phế liệu nội địa. Tuy nhiên, đây là đánh giá về một kịch bản thị trường, không phải xác nhận rằng giá đã tăng hoặc chắc chắn sẽ tăng do đề xuất chính sách.

Trong khi đó, Bangkok Post tập trung vào khía cạnh thực thi pháp luật và những khó khăn trong kiểm tra hàng hóa. Theo báo này, việc mở kiểm tra thực tế các container phế liệu là hoạt động tốn thời gian và chi phí, nhưng được cơ quan Hải quan coi là cần thiết trước nguy cơ rác thải điện tử bị che giấu trong các lô hàng kim loại. Bài viết cũng đề cập đến khả năng phân loại phế liệu kim loại và phế liệu cao su thành nhóm hàng cấm nhập khẩu trong dài hạn, cùng phương án chuyển tiếp nhằm giảm thiểu tác động đến các nhà máy sử dụng nguyên liệu nhập khẩu.

Ở góc độ chính sách, cổng thông tin Chính phủ Thái Lan ngày 22/10 khẳng định nước này tiếp tục siết kiểm soát chất thải nguy hại, phối hợp giữa Cục Ngoại thương, Hải quan, cơ quan kiểm soát ô nhiễm và cơ quan quản lý công nghiệp để phát hiện hành vi khai báo sai, chẳng hạn trộn rác thải điện tử vào phế liệu kim loại. Tuy nhiên, cơ quan này cũng nhấn mạnh việc nhập khẩu phế liệu kim loại có chất lượng phục vụ sản xuất hợp pháp vẫn được tạo điều kiện.

Nhìn chung, các nguồn tin đang nhấn mạnh ba vấn đề chính: ngăn chặn hoạt động vận chuyển chất thải trái phép, nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa và hạn chế ảnh hưởng đến các ngành sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu tái chế. Chưa có cơ sở để kết luận rằng thị trường kim loại quốc tế đã phản ứng mạnh hoặc các tổ chức phân tích lớn đã đưa ra dự báo giá cụ thể chỉ dựa trên đề xuất của Thái Lan.

Phân tích kinh tế: Chi phí giao dịch có thể tăng trước khi nguồn cung thực sự thay đổi

Từ góc độ kinh tế và quản trị chuỗi cung ứng, tác động đầu tiên có thể xuất hiện ngay cả khi lệnh cấm chưa được ban hành là sự gia tăng chi phí giao dịch. Khi tỷ lệ kiểm tra thực tế tăng lên, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với thời gian lưu container dài hơn, phát sinh phí lưu bãi, chi phí vận chuyển nội địa, chi phí kiểm định và nhu cầu bổ sung hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Các chi phí này có thể làm giảm biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu và nhập khẩu, đặc biệt với những lô hàng có giá trị thấp hoặc biên lợi nhuận vốn đã mỏng.

Đối với thị trường kim loại màu, phế liệu đồng và nhôm có thể chịu ảnh hưởng đáng chú ý bởi đây là các nguyên liệu có giá trị kinh tế cao và được sử dụng rộng rãi trong sản xuất công nghiệp. Nếu việc kiểm soát khiến nguồn hàng nhập khẩu đủ tiêu chuẩn giảm trong khi nhu cầu của các nhà máy vẫn ổn định, người mua có thể phải tăng giá thu mua trong nước hoặc tìm nguồn cung thay thế. Tuy nhiên, khả năng tăng giá còn phụ thuộc vào tồn kho hiện có, tỷ lệ sử dụng nguyên liệu thứ cấp, năng lực thu gom nội địa, giá kim loại nguyên sinh và diễn biến nhu cầu cuối cùng.

Với phế liệu thép, quy mô nhập khẩu lớn được thể hiện trong số liệu chín tháng đầu năm cho thấy bất kỳ thay đổi đáng kể nào về chính sách đều có thể ảnh hưởng đến kế hoạch nguyên liệu của các nhà máy luyện kim. Nếu nguồn nhập khẩu bị thu hẹp mà nguồn cung nội địa không thể bù đắp, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh cơ cấu nguyên liệu, tìm kiếm nhà cung cấp mới hoặc cân nhắc lại kế hoạch sản xuất. Những thay đổi này có thể làm tăng chi phí đầu vào và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm thép thành phẩm.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ tác động lên giá phế liệu tại Thái Lan với tác động lên giá kim loại chuẩn quốc tế. Giá đồng và nhôm trên các sàn giao dịch quốc tế còn chịu ảnh hưởng của nhu cầu công nghiệp toàn cầu, sản lượng khai thác và luyện kim, tồn kho, tỷ giá, chi phí năng lượng và các chính sách thương mại khác. Vì vậy, chưa thể suy luận rằng đề xuất của Thái Lan sẽ trực tiếp đẩy giá đồng hoặc nhôm trên sàn London Metal Exchange (LME) tăng mạnh. Tác động trước mắt có khả năng tập trung nhiều hơn vào chênh lệch giá khu vực, chi phí thu mua và điều kiện giao dịch phế liệu.

Về dài hạn, nếu Thái Lan chuyển sang cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhưng vẫn cho phép nhập khẩu nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn, thị trường có thể dịch chuyển theo hướng ưu tiên phế liệu được phân loại rõ ràng, có hồ sơ nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu kiểm định. Điều này có thể tạo lợi thế cho các doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quy trình xử lý đạt chuẩn môi trường. Ngược lại, các đơn vị phụ thuộc vào nguồn hàng không đồng nhất hoặc thiếu chứng từ có thể đối mặt với rủi ro cao hơn về thông quan và khả năng tiếp cận thị trường.

Đây là những phân tích về các kịch bản kinh tế có thể xảy ra, không phải dự báo được trích dẫn từ một chuyên gia cụ thể. Hiện chưa có đủ dữ liệu để xác định chính xác mức tăng chi phí logistics, mức biến động giá phế liệu hay quy mô thiếu hụt nguyên liệu nếu đề xuất được thông qua.

Tác động đối với chuỗi cung ứng phế liệu tại Đông Nam Á

Thái Lan là một mắt xích trong mạng lưới thu gom, xuất nhập khẩu và tái chế kim loại của châu Á. Do đó, thay đổi chính sách tại thị trường này có thể khiến một số nhà cung cấp phải đánh giá lại điểm đến hàng hóa, điều kiện hợp đồng và yêu cầu chứng từ. Nếu việc kiểm tra kéo dài, doanh nghiệp xuất khẩu có thể cần điều chỉnh lịch giao hàng, tăng thời gian dự phòng và trao đổi rõ hơn với đối tác về trách nhiệm phát sinh khi container bị giữ để kiểm tra.

Trong trường hợp lệnh cấm được ban hành với phạm vi rộng, dòng phế liệu có thể được chuyển hướng sang các thị trường khác nếu những thị trường đó có nhu cầu và quy định nhập khẩu phù hợp. Tuy nhiên, việc chuyển hướng không đồng nghĩa với việc hàng hóa có thể tự động được tiếp nhận ở quốc gia khác. Mỗi thị trường có quy định riêng về chất thải, phế liệu, tiêu chuẩn môi trường và điều kiện nhập khẩu; doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ tính hợp pháp của tuyến thương mại thay thế trước khi ký hợp đồng.

Đối với Việt Nam, diễn biến này là tín hiệu cần theo dõi đối với các doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu và tái chế kim loại. Cơ hội có thể xuất hiện nếu khách hàng khu vực tìm kiếm nguồn cung thay thế đáp ứng yêu cầu chất lượng và pháp lý. Ngược lại, nếu dòng hàng được chuyển hướng sang các thị trường có khả năng tiếp nhận, cạnh tranh về giá và áp lực kiểm soát nguồn gốc cũng có thể gia tăng. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào cơ cấu thương mại của từng doanh nghiệp, loại phế liệu giao dịch và quy định tại thị trường đích.

Trong bối cảnh các quốc gia ngày càng chú trọng kiểm soát vận chuyển xuyên biên giới đối với chất thải, doanh nghiệp tái chế cần phân biệt rõ phế liệu có thể sử dụng làm nguyên liệu sản xuất với chất thải thuộc diện quản lý hoặc cấm nhập khẩu. Hồ sơ nguồn gốc, chứng từ giao dịch, kết quả kiểm định và sự phù hợp giữa khai báo hải quan với hàng hóa thực tế sẽ ngày càng quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi chính sách được quyết định?

Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu phế liệu liên quan đến Thái Lan nên theo dõi thông báo chính thức từ Cục Hải quan, Cục Ngoại thương và Bộ Thương mại Thái Lan thay vì coi đề xuất hiện tại là lệnh cấm đã có hiệu lực. Đồng thời, doanh nghiệp nên rà soát hợp đồng đang thực hiện, thời hạn giao hàng, điều khoản phân bổ chi phí lưu container và trách nhiệm khi hàng hóa bị kiểm tra bổ sung.

Các nhà xuất khẩu cũng nên chuẩn bị hồ sơ chứng minh nguồn gốc, thành phần và chất lượng lô hàng; trao đổi với đơn vị kiểm định về yêu cầu chứng nhận trước khi xuất khẩu nếu quy định mới được ban hành; đồng thời làm việc với đại lý hải quan và hãng vận chuyển để đánh giá khả năng phát sinh chi phí. Đối với các nhà máy sử dụng nguyên liệu nhập khẩu, việc rà soát tồn kho, đánh giá nguồn cung thay thế và xây dựng phương án mua hàng theo nhiều kịch bản có thể giúp hạn chế nguy cơ gián đoạn sản xuất.

Về dài hạn, nâng cao chất lượng phân loại phế liệu, kiểm soát tạp chất, tăng cường truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định môi trường sẽ là những yếu tố quan trọng để duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Những doanh nghiệp chứng minh được tính hợp pháp và chất lượng ổn định của nguyên liệu có thể có lợi thế hơn trong bối cảnh các cơ quan quản lý tăng cường giám sát.

Triển vọng: Chờ quyết định chính thức, tránh phản ứng quá mức với thị trường

Đề xuất ngày 21/10/2026 của Cục Hải quan Thái Lan cho thấy cơ quan chức năng đang xem xét các biện pháp mạnh hơn nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hoạt động nhập khẩu phế liệu để đưa rác thải điện tử và chất thải nguy hại vào nước này. Tuy nhiên, giữa đề xuất chính sách và việc thực thi một lệnh cấm toàn diện vẫn còn những bước quyết định quan trọng, bao gồm phạm vi áp dụng, cơ chế cấp phép, thời gian chuyển tiếp và điều kiện dành cho các nhà máy sử dụng nguyên liệu nhập khẩu.

Đối với thị trường, rủi ro trước mắt nằm ở thời gian thông quan và chi phí giao dịch tăng lên, trong khi tác động dài hạn đến nguồn cung và giá phế liệu sẽ phụ thuộc vào nội dung cuối cùng của chính sách. Nếu cơ chế quản lý được thiết kế theo hướng kiểm soát chất lượng và nguồn gốc thay vì loại bỏ toàn bộ nguồn cung hợp pháp, tác động đến ngành sản xuất có thể được hạn chế. Ngược lại, một lệnh cấm có phạm vi rộng sẽ đòi hỏi các doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu phải điều chỉnh đáng kể chiến lược cung ứng.

VMRF sẽ tiếp tục theo dõi các thông báo chính thức của Thái Lan và diễn biến thị trường phế liệu kim loại trong khu vực. Trong thời gian chờ quyết định cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro về logistics, hợp đồng và nguồn cung, đồng thời tránh đưa ra quyết định mua bán chỉ dựa trên kỳ vọng rằng giá phế liệu chắc chắn sẽ tăng.

Nguồn tham khảo: Shanghai Metals Market (SMM), bản tin ngày 22/10/2026; Bangkok Post, “Customs to inspect all scrap metal containers for e-waste”, ngày 22/10/2026; Matichon, thông tin về đề xuất kiểm soát nhập khẩu phế liệu của Cục Hải quan Thái Lan, ngày 21/10/2026; Cổng thông tin Chính phủ Thái Lan, “Thailand Says No to Foreign Waste: Import Bans Strictly Enforced”, ngày 22/10/2026 và Sưu tầm từ internet