Cập nhật WSR: Việt Nam hiện chưa được EC khuyến nghị chấp thuận đối với kim loại tái chế

Dự thảo mới của Ủy ban châu Âu cho thấy Việt Nam hiện được đề xuất chấp thuận đối với phế liệu giấy và thủy tinh, nhưng chưa được khuyến nghị đưa vào danh sách các quốc gia được phép tiếp nhận phế liệu kim loại đen và kim loại màu từ Liên minh châu Âu sau tháng 5/2027.

Ủy ban châu Âu ngày 18/09/2026 công bố dự thảo danh sách các quốc gia ngoài OECD có thể tiếp tục được phép tiếp nhận một số dòng chất thải không nguy hại từ EU sau tháng 5/2027. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở đánh giá hồ sơ của 32 quốc gia và vùng lãnh thổ ngoài OECD đã đề nghị tiếp tục tiếp nhận các dòng chất thải từ EU theo các yêu cầu mới của Waste Shipment Regulation.

Đối với Việt Nam, kết quả đánh giá trong dự thảo đang tạo ra một điểm đáng chú ý đối với ngành tái chế. Hồ sơ của Việt Nam được xem xét trên ba nhóm vật liệu chính gồm phế liệu giấy, phế liệu thủy tinh và phế liệu kim loại. Theo đánh giá hiện tại của EC, Việt Nam đáp ứng các yêu cầu để tiếp tục được xem xét đối với giấy và thủy tinh, trong khi hồ sơ về phế liệu kim loại vẫn chưa cung cấp đầy đủ bằng chứng để EC kết luận rằng các dòng vật liệu này sẽ được quản lý theo phương thức phù hợp với yêu cầu về quản lý môi trường.

Vì lý do này, trong dự thảo hiện tại, EC chưa khuyến nghị đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia được phép tiếp nhận phế liệu kim loại đen và kim loại màu từ EU.

Đây là diễn biến đáng quan tâm đối với ngành tái chế kim loại Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhập khẩu, thương mại và sản xuất đang sử dụng nguồn nguyên liệu từ châu Âu như phế liệu nhôm, đồng, sắt thép và thép không gỉ.

EC đang đặt vấn đề ở đâu?

Trong phần đánh giá riêng đối với Việt Nam, EC ghi nhận nhiều vấn đề đã được các tổ chức xã hội dân sự nêu ra liên quan đến năng lực xử lý và kiểm soát dòng chất thải nhập khẩu.

Một trong những vấn đề được đặt ra là khả năng của hệ thống tái chế trong việc xử lý đồng thời lượng chất thải nhập khẩu từ EU và nguồn chất thải phát sinh trong nước đang ngày càng tăng. Đối với kim loại, EC cũng lưu ý đến những thách thức riêng của quá trình tái chế, cùng với yêu cầu kiểm soát hoạt động nhập khẩu không hợp pháp và nguy cơ phát sinh các hình thức trung chuyển hoặc nhập khẩu thông qua những khu vực thương mại tự do.

Việt Nam đã cung cấp thêm thông tin cho EC vào tháng 1/2026 nhằm giải thích các biện pháp kiểm soát nhập khẩu hiện hành. Những thông tin này bao gồm các quy định giới hạn chủng loại chất thải được phép nhập khẩu, điều kiện đối với cơ sở tiếp nhận, các biện pháp kiểm soát hải quan và những yêu cầu kỹ thuật liên quan đến hoạt động xử lý.

Tuy nhiên, theo đánh giá được thể hiện trong dự thảo hiện nay, các thông tin bổ sung vẫn chưa đủ để EC xác định đầy đủ rằng năng lực quản lý và xử lý phế liệu kim loại tại Việt Nam đáp ứng yêu cầu về environmentally sound management.

Đây là điểm cần được ngành tái chế Việt Nam đặc biệt quan tâm bởi phế liệu kim loại có những đặc thù khác với nhiều dòng chất thải khác. EC cho rằng phế liệu kim loại đen và kim loại màu cần được thẩm định kỹ hơn do có khả năng chứa hoặc phát sinh các chất như chì, thủy ngân, cadmium và chromium hóa trị sáu. Bên cạnh đó, quá trình shredding, smelting và refining cũng có thể tạo ra phát thải và chất thải tồn dư nếu không được kiểm soát phù hợp.

Việt Nam không phải trường hợp duy nhất

Việc Việt Nam chưa được khuyến nghị chấp thuận đối với phế liệu kim loại trong dự thảo hiện tại không phải là trường hợp cá biệt.

EC cũng chưa chấp thuận phế liệu kim loại đối với hồ sơ của nhiều quốc gia và thị trường nhập khẩu lớn tại châu Á, trong đó có Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Pakistan, Đài Loan và Saudi Arabia.

Diễn biến này cho thấy EC đang thực hiện quá trình thẩm định tương đối chặt chẽ đối với dòng phế liệu kim loại tại các quốc gia ngoài OECD. Việc một quốc gia có hệ thống tái chế đang phát triển hoặc có hoạt động nhập khẩu phế liệu lâu năm không đồng nghĩa với việc hồ sơ sẽ tự động đáp ứng các tiêu chí mới của WSR.

Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là năng lực xử lý thực tế cần được chứng minh bằng hệ thống quản lý, dữ liệu, cơ chế kiểm soát và bằng chứng cụ thể thay vì chỉ dựa trên năng lực sản xuất hoặc quy mô thị trường tái chế.

Chưa phải quyết định cuối cùng

VMRF lưu ý rằng tài liệu EC công bố hiện nay mới là dự thảo Delegated Regulation và chưa phải quyết định cuối cùng.

Theo lộ trình hiện tại, EC đang mở giai đoạn lấy ý kiến đối với dự thảo đến ngày 16/10/2026. Danh sách chính thức đầu tiên dự kiến được thiết lập trước cuối năm 2026 và sẽ được áp dụng trong khuôn khổ các quy định mới từ ngày 21/05/2027.

Điều này đồng nghĩa Việt Nam vẫn còn thời gian để tiếp tục trao đổi với EC, bổ sung thông tin và làm rõ những nội dung mà cơ quan châu Âu cho rằng chưa được chứng minh đầy đủ.

Các quốc gia chưa được đưa vào danh sách cũng không nhất thiết bị loại vĩnh viễn. Theo cơ chế được EC đề xuất, hồ sơ có thể tiếp tục được cập nhật trong các đợt đánh giá tiếp theo và danh sách dự kiến được rà soát ít nhất hai năm một lần.

Bài toán không chỉ nằm ở thủ tục

Đối với ngành tái chế kim loại Việt Nam, diễn biến lần này đặt ra một câu hỏi rộng hơn về khả năng chứng minh năng lực quản lý môi trường của toàn bộ chuỗi xử lý phế liệu.

Nếu nội dung dự thảo được giữ nguyên trong quyết định cuối cùng, khả năng tiếp nhận một số dòng phế liệu kim loại từ EU vào Việt Nam sau tháng 5/2027 có thể bị ảnh hưởng. Điều này có thể tác động trực tiếp đến chiến lược sourcing nguyên liệu của các nhà máy tái chế, doanh nghiệp thương mại và những đơn vị đang phụ thuộc đáng kể vào nguồn phế liệu từ châu Âu.

Vấn đề vì vậy không chỉ nằm ở việc một dòng vật liệu có được phép nhập khẩu hay không, mà còn liên quan đến khả năng doanh nghiệp chủ động xây dựng nguồn nguyên liệu thay thế và đa dạng hóa thị trường cung ứng.

Theo VMRF, trong thời gian từ nay đến khi EC ban hành danh sách chính thức, cộng đồng doanh nghiệp cần đặc biệt theo dõi ba nhóm vấn đề. Thứ nhất là những nội dung cụ thể EC yêu cầu Việt Nam bổ sung hoặc làm rõ đối với phế liệu kim loại. Thứ hai là khả năng cơ quan quản lý Việt Nam tiếp tục trao đổi và hoàn thiện hồ sơ trước thời điểm ban hành danh sách chính thức. Thứ ba là phương án sourcing và diversification của doanh nghiệp trong trường hợp một số dòng metal scrap từ EU không được đưa vào danh sách được chấp thuận.

Đối với các doanh nghiệp tái chế, đây cũng là thời điểm cần rà soát lại cơ cấu nguồn nguyên liệu, mức độ phụ thuộc vào từng thị trường và khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về truy xuất, kiểm soát môi trường và quản lý chất thải trong toàn bộ quá trình tái chế.

Dự thảo của EC vì vậy có thể được xem là một tín hiệu quan trọng để ngành tái chế kim loại Việt Nam đánh giá lại khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế trong giai đoạn mới. Việc Việt Nam có được đưa vào danh sách chính thức đối với phế liệu kim loại hay không vẫn phụ thuộc vào quá trình tham vấn, bổ sung thông tin và quyết định cuối cùng của EC.

VMRF sẽ tiếp tục theo dõi các cập nhật từ European Commission, EUR-Lex và các nguồn thông tin thị trường quốc tế để cung cấp thông tin mới nhất đến cộng đồng doanh nghiệp tái chế Việt Nam.

Nguồn: European Commission, EUR-Lex, Waste Shipment Regulation draft assessment, September 2026; Recycling Today.