Ngành tái chế kim loại phế liệu toàn cầu: Từ “hậu trường công nghiệp” đến trụ cột chiến lược của kinh tế tuần hoàn giai đoạn 2024–2032

Trong nhiều thập kỷ, tái chế kim loại phế liệu từng bị nhìn nhận như một ngành phụ trợ, âm thầm vận hành phía sau các chuỗi sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, bước sang thập niên 2020, cùng với làn sóng chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn, mục tiêu trung hòa carbon và áp lực cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, ngành tái chế kim loại phế liệu đang nổi lên như một trụ cột chiến lược, không chỉ về môi trường mà còn về an ninh nguyên liệu và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các số liệu mới nhất cho thấy quy mô thị trường tái chế kim loại phế liệu toàn cầu đã đạt 420,83 tỷ USD trong năm 2024. Con số này dự kiến sẽ tăng lên 435,48 tỷ USD vào năm 2025 và tiếp tục mở rộng, chạm mốc 568,76 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 3,9% trong giai đoạn dự báo. Dù không phải là mức tăng trưởng bùng nổ, nhưng đây là quỹ đạo phát triển ổn định, phản ánh bản chất dài hạn và bền vững của ngành.

Đằng sau những con số tưởng như “khiêm tốn” đó là sự tái cấu trúc sâu sắc của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất toàn cầu – nơi kim loại tái chế dần chuyển từ vai trò thay thế sang vị thế ưu tiên, thậm chí trở thành điều kiện bắt buộc trong nhiều ngành công nghiệp.

Kim loại tái chế: nơi kinh tế và môi trường gặp nhau

Không giống nhiều loại vật liệu khác, kim loại có một đặc tính gần như độc nhất: có thể tái chế nhiều lần mà không làm suy giảm đáng kể các đặc tính cơ học và hóa học. Chính điều này đã đặt kim loại vào vị trí trung tâm của khái niệm kinh tế tuần hoàn – mô hình phát triển đang được các chính phủ và tập đoàn đa quốc gia theo đuổi như một lối thoát trước khủng hoảng tài nguyên và khí hậu.

Việc tái chế kim loại không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế rõ rệt. Sản xuất kim loại từ phế liệu tiêu tốn ít năng lượng hơn rất nhiều so với khai thác và luyện kim từ quặng nguyên sinh. Theo các nghiên cứu trong ngành, tái chế thép giúp tiết kiệm khoảng 60–70% năng lượng, trong khi nhôm tái chế có thể giảm tới hơn 90% mức tiêu thụ năng lượng so với nhôm nguyên sinh. Đi kèm với đó là mức cắt giảm đáng kể phát thải khí nhà kính, chi phí xử lý chất thải và áp lực lên hệ sinh thái tự nhiên.

Trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh, xung đột địa chính trị làm gián đoạn nguồn cung nguyên liệu và các cơ chế định giá carbon ngày càng phổ biến, kim loại tái chế đang dần trở thành lựa chọn kinh tế hợp lý, chứ không chỉ là giải pháp “xanh”.

Cú sốc COVID-19 và bài kiểm tra sức bền của ngành

Đại dịch COVID-19 là phép thử khắc nghiệt đối với hầu hết các ngành công nghiệp toàn cầu, và tái chế kim loại phế liệu cũng không ngoại lệ. Giai đoạn 2020–2021 chứng kiến sự gián đoạn nghiêm trọng của chuỗi cung ứng, hoạt động xây dựng và sản xuất đình trệ, trong khi giá kim loại biến động mạnh do tâm lý bất ổn và đứt gãy logistics.

Nhiều doanh nghiệp tái chế buộc phải cắt giảm công suất, tạm ngừng đầu tư hoặc thu hẹp quy mô hoạt động. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là ngành này không rơi vào suy thoái kéo dài. Trái lại, khi các nền kinh tế bắt đầu mở cửa trở lại, đặc biệt là với các gói kích thích tập trung vào hạ tầng và chuyển đổi xanh, nhu cầu kim loại – nhất là kim loại tái chế – đã phục hồi nhanh chóng.

Đại dịch, theo một cách nào đó, đã làm rõ vai trò chiến lược của tái chế kim loại trong việc đảm bảo tính linh hoạt và khả năng tự chủ nguyên liệu cho các nền kinh tế. Nhiều quốc gia nhận ra rằng phụ thuộc quá lớn vào khai thác và nhập khẩu kim loại nguyên sinh khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước các cú sốc toàn cầu.

Châu Á – Thái Bình Dương: trung tâm trọng lực của thị trường

Với 51,29% thị phần toàn cầu, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục giữ vai trò thống trị trong ngành tái chế kim loại phế liệu. Sự vượt trội này không chỉ đến từ quy mô dân số hay tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn gắn liền với cấu trúc công nghiệp và vị thế của khu vực trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trung Quốc là nhân tố then chốt. Với vai trò “công xưởng thế giới”, quốc gia này vừa là nhà sản xuất, vừa là người tiêu thụ khối lượng khổng lồ kim loại tái chế, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng, hạ tầng và sản xuất công nghiệp. Các chính sách siết chặt môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong những năm gần đây càng làm gia tăng nhu cầu sử dụng phế liệu chất lượng cao.

Trong khi đó, Ấn Độ nổi lên như một thị trường tăng trưởng dài hạn nhờ dân số đông, đô thị hóa nhanh và nhu cầu lớn về cơ sở hạ tầng. Ngành đóng gói, tiêu dùng và xây dựng tại Ấn Độ đang trở thành động lực mới cho thị trường kim loại tái chế trong khu vực.

Ngược lại, Châu Mỹ và châu Âu tuy có tốc độ tăng trưởng chậm hơn nhưng lại đóng vai trò dẫn dắt về công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và mô hình quản lý phế liệu. Hoa Kỳ tiếp tục giữ vị thế trung tâm tại Bắc Mỹ, với nhu cầu ổn định từ ngành ô tô và thiết bị công nghiệp. Brazil, Mexico và Argentina vẫm thúc đẩy sự tăng trưởng của Mỹ Latinh thông qua nhu cầu kim loại phế liệu ngày càng tăng trong ngành xây dựng và đóng gói. Trong khi các quốc gia như Đức, Pháp và Ý đóng vai trò đầu tàu tại châu Âu.

UAE & Nam Phi: Thúc đẩy tăng trưởng tại Trung Đông & Châu Phi thông qua các hoạt động xây dựng mở rộng và nhu cầu ngày càng tăng về cơ sở hạ tầng xử lý kim loại phế liệu.

Sắt và hợp kim của sát: nền móng của toàn bộ hệ sinh thái tái chế

Xét theo chủng loại, sắt và hợp kim của sắt, chủ yếu là sắt và thép phế liệu, vẫn là xương sống của ngành tái chế kim loại toàn cầu. Phân khúc này chiếm khoảng 79% thị phần vào năm 2024, phản ánh vai trò nền tảng của thép trong nền kinh tế hiện đại.

Thép hiện diện ở hầu hết mọi lĩnh vực: từ xây dựng, giao thông, sản xuất máy móc đến hạ tầng năng lượng. Việc tái chế thép không chỉ giúp giảm nhu cầu khai thác quặng sắt mà còn tạo điều kiện cho sự chuyển dịch sang các công nghệ luyện kim phát thải thấp, đặc biệt là lò điện hồ quang (EAF).

Trong bối cảnh các ngành thép trên toàn cầu chịu áp lực ngày càng lớn từ các chính sách khí hậu và cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới, phế liệu sắt đang được xem là “nguồn tài nguyên chiến lược”. Khả năng tiếp cận nguồn phế liệu ổn định có thể quyết định năng lực cạnh tranh của các nhà sản xuất thép trong thập kỷ tới.

Kim loại màu: giá trị cao, vai trò chiến lược

Dù chiếm tỷ trọng nhỏ hơn, nhóm kim loại màu như nhôm, đồng, chì, kẽm và niken lại mang giá trị kinh tế cao và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong các ngành công nghệ cao. Nhôm và đồng tái chế, chẳng hạn, là vật liệu không thể thiếu trong quá trình điện khí hóa, phát triển năng lượng tái tạo và sản xuất xe điện.

Khả năng giữ nguyên chất lượng sau nhiều vòng tái chế khiến kim loại phi sắt trở thành mục tiêu ưu tiên của các chiến lược thu gom và tái chế công nghệ cao. Trong dài hạn, sự phát triển của các ngành như xe điện, lưu trữ năng lượng và hạ tầng lưới điện thông minh được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu đối với nhóm kim loại này.

Xây dựng và ô tô: hai động lực tiêu thụ lớn nhất

Về ứng dụng, ngành xây dựng hiện là lĩnh vực tiêu thụ kim loại tái chế lớn nhất, dự kiến chiếm khoảng 39% thị phần vào năm 2025. Kim loại tái chế được sử dụng rộng rãi trong kết cấu thép, khung nhôm, hệ thống ống dẫn và nhiều hạng mục khác của các dự án xây dựng.

Điều đáng chú ý là ngành xây dựng không chỉ là “điểm đến” của kim loại tái chế, mà còn là nguồn cung phế liệu trong tương lai khi các công trình hết vòng đời. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của nhiều quốc gia.

Ngành ô tô cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng. Việc sử dụng kim loại tái chế giúp các hãng xe giảm chi phí nguyên liệu, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải ngày càng nghiêm ngặt. Trong bối cảnh xe điện và xe hybrid phát triển mạnh, nhu cầu đối với kim loại tái chế, đặc biệt là nhôm và đồng, được dự báo sẽ tiếp tục tăng.

Biến động giá: rủi ro cố hữu của thị trường

Dù triển vọng dài hạn tích cực, thị trường tái chế kim loại phế liệu vẫn phải đối mặt với một thách thức mang tính cấu trúc: biến động giá nguyên liệu. Giá phế liệu phụ thuộc chặt chẽ vào diễn biến giá kim loại trên các sàn giao dịch quốc tế, chi phí vận chuyển, chính sách thương mại và các yếu tố địa chính trị.

Sự biến động này khiến việc lập kế hoạch đầu tư và mở rộng công suất trở nên phức tạp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng khi các cơ chế định giá carbon và tiêu chuẩn môi trường được áp dụng rộng rãi hơn, vai trò ổn định của kim loại tái chế trong chuỗi cung ứng sẽ dần được củng cố.

Từ ngành phụ trợ đến trụ cột chiến lược

Nhìn tổng thể, thị trường tái chế kim loại phế liệu giai đoạn 2024–2032 không phải là câu chuyện của những cú bứt phá ngắn hạn, mà là quá trình tăng trưởng bền vững dựa trên thay đổi cấu trúc. Khi kinh tế tuần hoàn trở thành định hướng chủ đạo, kim loại tái chế sẽ tiếp tục nâng cao vị thế, không chỉ như một giải pháp môi trường mà còn như yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh công nghiệp.

Trong dài hạn, quốc gia và doanh nghiệp nào kiểm soát tốt chuỗi giá trị phế liệu. Từ thu gom, phân loại đến tái chế công nghệ cao sẽ nắm giữ lợi thế kép: vừa kinh tế, vừa chiến lược. Và chính điều đó đang biến ngành tái chế kim loại phế liệu từ “hậu trường công nghiệp” thành một trong những lĩnh vực đáng chú ý nhất của kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới.

Theo: fortunebusinessinsights và sưu tầm từ internet.