Chính sách giảm thuế nhôm mang tầm chiến lược của Tổng thống Mỹ Donald Trump: Cơ hội và thông điệp chiến lược đối với ngành nhôm Việt Nam

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ký sắc lệnh thiết lập cơ chế ưu đãi thuế nhập khẩu dành riêng cho các doanh nghiệp đầu tư xây dựng mới, mở rộng hoặc nâng cấp các nhà máy luyện nhôm tại Mỹ. Đây được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược khôi phục năng lực luyện nhôm nội địa, giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài và củng cố chuỗi cung ứng phục vụ các ngành công nghiệp chiến lược.

Đối với Việt Nam, chính sách này cũng mang nhiều ý nghĩa khi các dự án điện phân nhôm trọng điểm đang bước vào giai đoạn hoàn thiện và chuẩn bị đưa sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên ra thị trường.

Mỹ ưu đãi thuế để thúc đẩy đầu tư luyện nhôm

Theo sắc lệnh mới, Bộ Thương mại Mỹ sẽ xây dựng chương trình xét duyệt dành cho các doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư nhà máy luyện nhôm mới hoặc mở rộng các cơ sở hiện có. Những doanh nghiệp được chấp thuận sẽ được nhập khẩu lượng nhôm nguyên sinh cần thiết cho dự án với mức thuế chỉ bằng một nửa thuế suất hiện hành.

Trong khi phần lớn nhôm nhập khẩu vào Mỹ hiện chịu mức thuế 50%, các dự án đủ điều kiện chỉ phải chịu thuế 25%. Đây không phải là động thái nới lỏng chính sách thương mại mà là cơ chế khuyến khích đầu tư có chọn lọc. Mỹ vẫn duy trì hàng rào thuế cao để bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời giảm chi phí cho những doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư năng lực luyện nhôm ngay trên lãnh thổ Mỹ.

Nhà Trắng cho rằng nhôm là vật liệu có ý nghĩa đặc biệt đối với nền công nghiệp quốc phòng và nhiều lĩnh vực công nghệ cao. Việc khôi phục ngành luyện nhôm vì thế không chỉ nhằm tăng sản lượng mà còn hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng trong dài hạn.

Cùng thời điểm, Tổng thống Trump cũng ký sắc lệnh siết chặt việc sử dụng khoáng sản quan trọng và các vật liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên trong chuỗi cung ứng quốc phòng. Từ tháng 1/2027, các doanh nghiệp muốn tiếp tục sử dụng những vật liệu này phải chứng minh đã tìm kiếm nguồn thay thế nhưng không đạt kết quả. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng sẽ yêu cầu các nhà thầu lập bản đồ toàn bộ chuỗi cung ứng để truy xuất nguồn gốc vật liệu phục vụ các chương trình quốc phòng.

Thị trường nhôm toàn cầu sẽ thay đổi ra sao?

Trong ngắn hạn, chính sách mới chưa tạo ra biến động lớn đối với cung cầu nhôm thế giới bởi một dự án điện phân nhôm thường mất nhiều năm để xây dựng và cần nguồn vốn rất lớn. Tuy nhiên, về dài hạn, động thái của Mỹ phát đi tín hiệu rằng năng lực luyện nhôm đang được xem là tài sản chiến lược và sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ.

Điều này cũng cho thấy cạnh tranh trong ngành nhôm toàn cầu đang chuyển sang giai đoạn mới. Thay vì chỉ cạnh tranh về giá thành, các quốc gia sẽ tập trung nhiều hơn vào khả năng tự chủ nguồn cung, công nghệ luyện kim, nguồn điện ổn định và mức phát thải carbon của sản phẩm.

Ý nghĩa đối với các dự án luyện nhôm của Việt Nam

Đối với Việt Nam, chính sách của Mỹ không tạo ra tác động trực tiếp về thương mại nhưng lại mang ý nghĩa tham khảo rất lớn trong định hướng phát triển ngành nhôm.

Hiện Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm, trong đó Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông được kỳ vọng sẽ đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam sản xuất nhôm thỏi quy mô công nghiệp từ nguồn alumin trong nước. Khi dự án đi vào hoạt động, giá trị gia tăng của ngành bô xít sẽ được nâng lên đáng kể, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nhôm nguyên sinh nhập khẩu.

Động thái của Mỹ cho thấy các nền kinh tế lớn đều đang coi luyện nhôm là ngành công nghiệp nền tảng cần được bảo vệ và phát triển. Đây là tín hiệu tích cực đối với các dự án điện phân nhôm của Việt Nam bởi xu hướng đầu tư vào luyện kim vẫn tiếp tục được duy trì trên phạm vi toàn cầu, bất chấp chi phí đầu tư rất lớn.

Tuy nhiên, chính sách mới cũng phản ánh một thực tế rằng lợi thế cạnh tranh của ngành nhôm trong tương lai sẽ không còn chỉ nằm ở sản lượng. Các nhà máy muốn tham gia chuỗi cung ứng quốc tế cần đáp ứng đồng thời yêu cầu về phát thải carbon, khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Đối với các dự án điện phân nhôm của Việt Nam, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức. Nếu được đầu tư với công nghệ hiện đại, sử dụng nguồn điện ổn định và từng bước giảm cường độ phát thải, các nhà máy hoàn toàn có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực khi nhiều doanh nghiệp quốc tế đang tìm kiếm thêm các nguồn cung ngoài những thị trường truyền thống.

Góc nhìn của VMRF

Sắc lệnh mới của Mỹ cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường nhôm thế giới đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó năng lực luyện kim trong nước được xem là yếu tố gắn liền với an ninh kinh tế và an ninh quốc gia.

Đối với Việt Nam, đây là thời điểm thuận lợi để thúc đẩy các dự án điện phân nhôm trọng điểm, hoàn thiện chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm và nâng cao tỷ lệ chế biến sâu. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng công suất, ngành nhôm cũng cần chuẩn bị cho những yêu cầu ngày càng khắt khe về năng lượng sạch, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của nhôm Việt Nam trên thị trường quốc tế trong những năm tới.