Trung Quốc khôi phục giấy phép xuất khẩu thép sau 17 năm. Làn sóng điều chỉnh mới và những tác động đa chiều tới Việt Nam

Sau 17 năm gián đoạn, việc Trung Quốc chính thức khôi phục cơ chế giấy phép xuất khẩu thép đang thu hút sự quan tâm lớn của giới phân tích quốc tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp khu vực. Dưới góc nhìn của nhiều chuyên gia, đây không đơn thuần là một biện pháp hành chính, mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy Bắc Kinh đang tái định vị vai trò của ngành thép trong chiến lược công nghiệp dài hạn, với những hệ lụy đáng kể đối với các quốc gia nằm trong chuỗi cung ứng, trong đó có Việt Nam.

Nhận định từ các chuyên gia

Các nhà phân tích từ SMM, Fastmarkets và một số tổ chức nghiên cứu châu Á cho rằng động thái này phản ánh nỗ lực của Trung Quốc nhằm kiểm soát tốt hơn dòng chảy xuất khẩu, đặc biệt với các sản phẩm thép phổ thông, giá trị gia tăng thấp. Theo ông Colin Richardson, Trưởng bộ phận nghiên cứu kim loại châu Á của CRU Group, cơ chế giấy phép giúp Trung Quốc “lọc” lại năng lực xuất khẩu, ưu tiên các doanh nghiệp có công nghệ, tuân thủ môi trường và đáp ứng được các tiêu chuẩn thương mại ngày càng khắt khe. Điều này phù hợp với mục tiêu dài hạn là giảm dư thừa công suất, hạn chế cạnh tranh bằng giá và chuyển sang xuất khẩu các sản phẩm thép chất lượng cao hơn.

Ở góc độ thị trường khu vực, nhiều chuyên gia quốc tế nhận định việc tái áp dụng giấy phép có thể làm chậm nhịp xuất khẩu thép Trung Quốc trong trung hạn, qua đó giảm áp lực thép giá rẻ tràn vào Đông Nam Á. Ông Tomas Gutierrez, chuyên gia phân tích thị trường thép tại một hãng giao dịch hàng hóa châu Âu, đánh giá rằng các nước nhập khẩu lớn như Việt Nam, Indonesia hay Thái Lan sẽ chứng kiến mặt bằng giá ổn định hơn, dù không loại trừ khả năng xuất hiện các đợt xuất khẩu “chạy trước chính sách” trong ngắn hạn, gây biến động cục bộ về giá và nguồn cung.

Tại Việt Nam, phản ứng của giới chuyên môn nhìn chung mang tính thận trọng nhưng tích cực. Một chuyên gia từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) nhận định rằng trong nhiều năm qua, thép Trung Quốc giá rẻ đã tạo sức ép không nhỏ lên các nhà sản xuất nội địa, đặc biệt ở phân khúc thép xây dựng và thép cuộn cán nóng. Việc Trung Quốc siết lại xuất khẩu thông qua giấy phép có thể giúp giảm bớt cạnh tranh không lành mạnh, tạo “khoảng thở” cho doanh nghiệp Việt Nam củng cố thị phần trong nước.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong nước cũng nhấn mạnh rằng cơ hội chỉ thực sự đến với những doanh nghiệp sẵn sàng thay đổi. Theo ông Nguyễn Việt Thắng, một chuyên gia lâu năm trong ngành thép và kim loại, chính sách mới của Trung Quốc sẽ kéo theo việc nâng chuẩn cạnh tranh trong toàn chuỗi cung ứng khu vực. “Khi Trung Quốc coi giấy phép xuất khẩu là công cụ sàng lọc, thì các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải, môi trường và tính ổn định chất lượng sẽ lan tỏa sang các thị trường lân cận. Doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào giá, mà buộc phải đầu tư bài bản hơn vào quản trị và công nghệ,” ông Thắng nhận định.

Tác động gián tiếp tới thị trường nguyên liệu, nhất là phế liệu kim loại

Một khía cạnh khác được cả chuyên gia quốc tế và Việt Nam đặc biệt lưu ý là tác động gián tiếp tới thị trường nguyên liệu, nhất là phế liệu kim loại. Khi Trung Quốc giảm xuất khẩu thép phổ thông và tập trung vào các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, nhu cầu đối với nguyên liệu đầu vào chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường được dự báo sẽ tăng lên. Theo đánh giá của một chuyên gia giao dịch phế liệu tại Singapore, điều này có thể làm thay đổi dòng chảy phế liệu trong khu vực, mở ra cơ hội cho các quốc gia như Việt Nam phát triển sâu hơn các hoạt động phân loại, chế biến và tái chế.

Ở trong nước, một số doanh nghiệp thép lớn cho rằng nếu được đầu tư đúng mức vào hạ tầng logistics, kho bãi và công nghệ xử lý, Việt Nam hoàn toàn có thể không chỉ là thị trường tiêu thụ, mà còn trở thành mắt xích trung gian quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu khu vực. Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc này đòi hỏi khung pháp lý rõ ràng, kiểm soát môi trường chặt chẽ và tầm nhìn dài hạn, nếu không sẽ dễ phát sinh rủi ro về ô nhiễm và gian lận thương mại.

Nhìn rộng hơn, nhiều ý kiến cho rằng việc khôi phục giấy phép xuất khẩu thép cho thấy Trung Quốc đang thúc đẩy sự dịch chuyển mang tính cấu trúc: từ cạnh tranh bằng sản lượng và giá thấp sang cạnh tranh bằng năng lực tuân thủ, chất lượng và phát triển bền vững. Ông Marcus Garvey, chuyên gia tư vấn chuỗi cung ứng kim loại tại London, cho rằng xu hướng này sẽ lan rộng ra toàn châu Á, buộc các quốc gia trong khu vực phải tái định vị chiến lược ngành thép nếu muốn duy trì vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Là một phép thử cho khả năng thích ứng với doanh nghiệp Việt Nam

Với Việt Nam, đây không được xem là cú sốc mang tính hệ thống, mà là một phép thử cho khả năng thích ứng của ngành. Trong ngắn hạn, thị trường có thể đối mặt với những biến động nhất định về giá và nguồn cung. Nhưng về trung và dài hạn, phần lớn chuyên gia đều đồng thuận rằng đây là cơ hội để ngành thép Việt Nam giảm dần sự phụ thuộc vào cạnh tranh giá thấp, từng bước nâng cấp chất lượng, chuẩn hóa quản trị và tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn quốc tế.

Như một chuyên gia trong nước nhận định, “Trung Quốc đang thay đổi luật chơi, và điều đó buộc các bên tham gia phải chơi ở đẳng cấp cao hơn. Doanh nghiệp Việt Nam nào coi tuân thủ và bền vững là lợi thế cạnh tranh, chứ không phải chi phí, sẽ là những người hưởng lợi lâu dài từ sự thay đổi này.”

Theo: SMM và nguồn sưu tầm từ internet