Mỹ và cuộc tái định hình thị trường đồng toàn cầu: Khi chiến lược dự trữ vượt xa nhu cầu sản xuất

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn hồi phục sau đại dịch và những biến động địa chính trị leo thang, một động thái gần như chưa từng có trong lịch sử thị trường hàng hóa đang diễn ra: Mỹ đã xây dựng một kho dự trữ đồng và các khoáng sản chiến lược có quy mô lớn nhất trong nhiều thập kỷ, thay đổi sâu sắc cấu trúc cung – cầu kim loại trên phạm vi toàn thế giới.

Thay vì là hệ quả của một nhu cầu sản xuất bùng nổ trong nước, động lực phía sau quyết định này lại phản ánh một chiến lược kinh tế – chính trị dài hơi, liên quan đến an ninh chuỗi cung ứng, sức mạnh công nghiệp nội địa và cạnh tranh chiến lược với các đối thủ toàn cầu, đặc biệt là Trung Quốc. Nhìn rộng ra, đây không chỉ là câu chuyện về đồng – kim loại màu đỏ chi phối hàng loạt ngành công nghiệp – mà còn là biểu tượng của cuộc cạnh tranh địa kinh tế giữa các siêu cường trong thế kỷ 21.

Tích trữ đồng: Một bước đi ít ai ngờ trước

Theo dữ liệu mới nhất từ Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), Mỹ đã nhập khẩu khoảng 1,7 triệu tấn đồng trong vòng một năm qua, gần như gấp đôi so với năm trước đó. Những con số này phản ánh xu hướng nhập khẩu mạnh mẽ, nhưng bước ngoặt quan trọng nằm ở lượng đồng mà nước này không đưa vào sản xuất, mà giữ lại trong kho. Tại các kho được phép của Sàn Giao dịch Hàng hóa Chicago (CME), lượng đồng lưu trữ đã tăng vọt, đạt gần 590 nghìn tấn tính đến đầu tháng Hai năm 2026 – mức cao nhất kể từ cuối thập niên 1980. Con số này, theo ước tính của BMO Capital Markets, khi cộng cả kho nằm ngoài sàn giao dịch có thể tiệm cận 1 triệu tấn – một con số khiến nhiều nhà quan sát kinh ngạc, tương đương sản lượng thường niên của mỏ đồng lớn nhất thế giới tại Chile.

Hành động gom mua và lưu kho ồ ạt ấy đã góp phần đẩy giá đồng trên thị trường London lên mức trên 14.500 USD mỗi tấn vào cuối tháng Một – ngưỡng cao kỷ lục trong nhiều năm, trước khi có dấu hiệu điều chỉnh nhẹ sau đó. Sự tăng giá này không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu thực tế trong sản xuất, mà phần lớn được giới phân tích đánh giá là hệ quả của hoạt động dự trữ chiến lược, tâm lý đầu cơ và kỳ vọng biến động chính sách hơn là yếu tố nền tảng tiêu thụ công nghiệp.

Với các thị trường vốn đã chịu nhiều áp lực do gián đoạn sản xuất tại Nam Mỹ và Indonesia, sự thiếu hụt nguồn cung thanh khoản khiến nhiều nhà sản xuất – từ Trung Quốc tới châu Âu – phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn, kéo theo ảnh hưởng lan tỏa đến giá bán cuối cùng của sản phẩm. Đây là “hiệu ứng bên ngoài” của một chính sách được hoạch định bên trong Washington, nhưng tác động vượt xa biên giới nước Mỹ.

Nguồn gốc chiến lược: Từ thuế quan đến bảo đảm an ninh cung ứng

Một trong những yếu tố khơi mào cho làn sóng tích trữ này là nỗi lo về thay đổi chính sách thương mại. Kể từ khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử và tập trung mạnh vào các biện pháp bảo hộ sản xuất nội địa, việc tái áp thuế quan đối với hàng nhập khẩu, bao gồm kim loại, đã trở thành tâm điểm của thị trường. Những chương trình kiểm soát thuế quan mới, dù chỉ nhắm vào sản phẩm đồng tinh luyện và bán thành phẩm, nhưng khiến các nhà giao dịch lo ngại rằng các mức thuế có thể được mở rộng trên diện rộng, khiến việc giữ nguyên liệu bên ngoài lãnh thổ Mỹ rủi ro hơn so với lưu kho trong nước.

Kết quả là giá đồng tại sàn Comex – thị trường giao dịch kim loại lớn của Mỹ – duy trì mức chênh lệch so với giá chuẩn trên sàn LME (London Metal Exchange), tạo nên một “premium” thu hút người mua đưa đồng về Mỹ dự trữ. Như vậy, không chỉ nhu cầu thực tế mà chính kỳ vọng về chính sách đã tạo ra dòng tiền dịch chuyển mạnh mẽ, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng kim loại đỏ quốc tế. Nhiều nhà phân tích cho rằng đây là một ví dụ rõ rệt về cách chính sách thuế quan và chiến lược kinh tế có thể tác động đến thị trường tài nguyên thiên nhiên toàn cầu.

Song đó vẫn chỉ là phần nổi của câu chuyện. Bối cảnh rộng hơn liên quan đến dự án gọi là “Project Vault” – một kế hoạch chiến lược mà chính quyền Mỹ vừa công bố, nhằm xây dựng một kho dự trữ kim loại và khoáng sản quan trọng trị giá khoảng 12 tỷ USD để hỗ trợ ngành công nghiệp quốc nội và giảm phụ thuộc vào các nguồn cung từ bên ngoài.

Project Vault: Lộ trình mới của an ninh khoáng sản

Project Vault, theo những thông tin được chính phủ Mỹ công bố, là một sáng kiến chưa từng có nhằm thiết lập kho dự trữ chiến lược các khoáng sản thiết yếu – bao gồm đồng, đất hiếm, cobalt và nhiều nguyên tố khác có vai trò quyết định trong sản xuất công nghệ cao như xe điện, điện tử, năng lượng tái tạo và quốc phòng. Sáng kiến này dự kiến huy động khoảng 10 tỷ USD từ Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Hoa Kỳ và tới gần 2 tỷ USD vốn tư nhân – một cấu trúc tài chính mix độc đáo, nhằm tận dụng công cụ tài chính công để thu hút sự tham gia của khu vực tư, tương tự mô hình hoạt động của Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nhưng áp dụng cho các khoáng sản.

Mục tiêu của dự án không chỉ đơn giản là phòng ngừa gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn. Giới chức Mỹ lập luận rằng trong bối cảnh những quốc gia như Trung Quốc kiểm soát phần lớn các chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu – từ khai thác cho tới tinh luyện – thì an ninh tài nguyên trở thành vấn đề địa chính trị chứ không đơn thuần là kinh tế. Theo Tổ chức Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc kiểm soát khoảng 90% công suất tinh luyện đất hiếm, một con số khiến phần còn lại của thế giới phụ thuộc sâu vào Bắc Kinh để sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.

Ông Harvey Kaye, Giám đốc Điều hành về Khoáng sản Quan trọng của Mỹ, từng nói rằng việc quốc gia phải phụ thuộc quá nhiều vào nguồn cung nước ngoài đối với những nguyên liệu chiến lược như đất hiếm có thể dẫn tới rủi ro an ninh, và “một thảm họa quân sự” có thể xảy ra nếu nguồn cung này bị gián đoạn trong bối cảnh xung đột địa chính trị leo thang.

Project Vault đã thu hút sự quan tâm của hơn một chục doanh nghiệp lớn, từ ngành ôtô như General Motors và Stellantis, tới các tập đoàn công nghệ như Google hay các công ty hàng không như Boeing. Một số công ty thương mại hàng hóa quốc tế – ví dụ theo Reuters là Hartree Partners, Traxys North America và Mercuria Energy Group – cũng tham gia vào việc thu mua và lưu kho các nguyên liệu thô cho dự án.

Trong một bài phát biểu tại sự kiện khởi động dự án, Tổng thống Trump nhấn mạnh mục tiêu không chỉ bảo vệ các doanh nghiệp Mỹ khỏi rủi ro thiếu nguyên liệu mà còn “đảm bảo Mỹ không bao giờ bị tụt hậu trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu”. Nhiều nhà phân tích coi đây là một bước đi chiến lược kéo dài hơn câu chuyện thuế quan, nhằm thực sự thay đổi cục diện thị trường khoáng sản toàn cầu.

Các hệ quả lan rộng đối với thị trường quốc tế

Tác động của sự dịch chuyển lớn trong chính sách cung ứng khoáng sản của Mỹ không thể xem nhẹ. Trước hết, việc nắm giữ một lượng đồng và các khoáng sản chiến lược khổng lồ mang lại cho Mỹ một “đòn bẩy” lớn đối với thị trường toàn cầu. Giá cả, vốn đã biến động mạnh do yếu tố tâm lý và kỳ vọng, có thể tiếp tục chịu áp lực khi nguồn cung thanh khoản trên thị trường quốc tế bị thắt lại bởi lượng lớn nguyên liệu bị khóa trong kho dự trữ. Điều này gây tác động trực tiếp đến các nhà sản xuất ở Trung Quốc – quốc gia tiêu thụ đồng lớn nhất thế giới – khi chi phí đầu vào tăng cao, buộc nhiều nhà máy sản xuất phải đối mặt với biên lợi nhuận thu hẹp hoặc thậm chí trì hoãn hoạt động sản xuất.

Chuyên gia kinh tế toàn cầu Sophie Li, từ một tổ chức phân tích về hàng hóa tại London, nhận định: “Khi một quốc gia lớn như Mỹ sử dụng chính sách dự trữ làm công cụ cạnh tranh chiến lược, toàn bộ thị trường hàng hóa sẽ trở nên nhạy cảm hơn với các yếu tố chính trị và địa chiến lược, thay vì chỉ dựa vào cung – cầu thuần túy. Điều này có thể dẫn đến biến động giá mạnh hơn, giảm tính linh hoạt của thị trường, và tạo ra rủi ro mới cho các nền sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.”

Một số nhà phân tích khác còn cảnh báo rằng trong dài hạn, việc dự trữ chiến lược có thể khiến các công ty khai thác ở các nước khác – kể cả ở châu Phi, Nam Mỹ hay Úc – phải điều chỉnh hoạt động theo nhu cầu từ Mỹ, thay vì thị trường mở. Điều này có thể gây ra sự dịch chuyển lớn về đầu tư khai thác, làm thay đổi bản đồ cung ứng khoáng sản toàn cầu.

Đối thoại chính sách và cạnh tranh với Trung Quốc

Không phải ngẫu nhiên mà cuộc chiến khoáng sản diễn ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại và chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong một hội nghị cấp bộ trưởng về khoáng sản chiến lược gần đây, Mỹ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản đã công bố kế hoạch phối hợp nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc, thúc đẩy nghiên cứu công nghệ và chia sẻ thông tin về dự trữ khoáng sản. Đây là một phần của nỗ lực rộng hơn nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm rủi ro từ việc tập trung quyền lực khoáng sản trong tay một quốc gia.

Trung Quốc, trong khi đó, vẫn duy trì quan điểm rằng các quốc gia nên tuân thủ nguyên tắc thị trường và thương mại quốc tế, phản bác cáo buộc thao túng giá cả hay áp dụng các biện pháp nhằm chi phối thị trường. Tuy nhiên, bước đi của Mỹ và các đồng minh cho thấy sự cạnh tranh chiến lược đối với khoáng sản chiến lược đang trở thành một cuộc đua chính sách toàn cầu, vượt xa khỏi giới hạn của thương mại thông thường.

Tương lai của thị trường đồng trong kỷ nguyên năng lượng mới

Mặc dù những biến động ngắn hạn có thể gây ra áp lực giá và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, triển vọng dài hạn của đồng vẫn được nhiều chuyên gia đánh giá là lạc quan. Đồng là một nguyên liệu quan trọng đối với các công nghệ tương lai như xe điện, hệ thống năng lượng tái tạo và hạ tầng dữ liệu cho trí tuệ nhân tạo. Nhu cầu đối với kim loại này dự kiến tiếp tục tăng trong những năm tới khi thế giới chuyển dịch mạnh mẽ sang các công nghệ sạch và bền vững.

Tuy nhiên, điểm khác biệt hiện tại là cách thức thị trường được định hình bởi các chính sách chiến lược, dự trữ và cạnh tranh địa chính trị, thay vì chỉ phản ánh cung – cầu đơn thuần. Cuộc chơi không còn là chuyện “thuận mua vừa bán”, mà là cuộc đấu giữa những chiến lược vĩ mô, nơi mà các quyết định chính sách có thể tạo ra những xáo trộn lớn đối với hoạt động sản xuất và giá cả trên toàn thế giới.

Cho dù Project Vault chỉ mới bắt đầu đặt nền móng, những diễn biến gần đây cho thấy thị trường kim loại – và đặc biệt là thị trường đồng – đang trải qua giai đoạn biến động chưa từng có, với các tác động kéo dài ra ngoài ranh giới nước Mỹ, chạm tới mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo: FT, Fortune, BI và sưu tầm từ internet