BIR Málaga 2026: Khác biệt trong phân loại black mass đặt ra thách thức cho thương mại tái chế

Nhu cầu toàn cầu ngày càng tăng đối với các nguyên liệu thu hồi từ thiết bị điện tử đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tái chế. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách phân loại vật liệu và chất thải giữa các quốc gia tiếp tục gây khó khăn cho hoạt động thương mại xuyên biên giới. Đây là một trong những nội dung được thảo luận tại phiên toàn thể của Ủy ban Điện tử trong khuôn khổ Hội nghị Tái chế Thế giới của Bureau of International Recycling (BIR), tổ chức tại Málaga, Tây Ban Nha.

Phiên họp diễn ra ngày 26/10/2026, do bà Josephita Harry thuộc Pan American Zinc LLC (Hoa Kỳ) chủ trì. Các diễn giả trao đổi về động lực kinh tế thúc đẩy nhu cầu đối với nguyên liệu thu hồi, sự phức tạp trong phân loại chất thải giữa các quốc gia và vai trò của quy định rõ ràng trong việc hỗ trợ hoạt động tái chế cũng như khả năng tiếp cận thị trường.

Ông Aaron Goldberg, luật sư tại Beveridge & Diamond PC (Hoa Kỳ), tập trung phân tích những vấn đề pháp lý liên quan đến black mass, vật liệu thu được từ quá trình tái chế pin lithium-ion. Theo ông, Công ước Basel tạo khuôn khổ chung cho việc vận chuyển chất thải xuyên biên giới, nhưng cách diễn giải và áp dụng tại mỗi quốc gia vẫn có khác biệt đáng kể.

Ông Goldberg cho biết black mass nhìn chung được xem là chất thải theo Công ước Basel. Tuy nhiên, việc vật liệu này có được xếp vào nhóm chất thải nguy hại hay không vẫn chưa được xác định thống nhất và có thể phụ thuộc vào điều khoản, phụ lục được áp dụng. Khả năng black mass nằm ngoài phạm vi chất thải chịu kiểm soát theo Công ước cũng còn gây tranh luận, trong đó có ý kiến từ các tổ chức phi chính phủ.

Các cách phân loại hiện nay cho thấy sự khác biệt rõ giữa các thị trường. Ấn Độ xem black mass là chất thải nguy hại. Tại Hoa Kỳ và Mexico, các phép thử được sử dụng có thể dẫn đến kết quả phân loại là chất thải không nguy hại; trong khi Anh và Brazil áp dụng những phép thử khác có thể đưa vật liệu này vào nhóm chất thải nguy hại. Trung Quốc và Hàn Quốc có thể xếp black mass ngoài nhóm chất thải nếu vật liệu đáp ứng các thông số kỹ thuật nhất định.

Theo ông Goldberg, cách đánh giá mức độ nguy hại của black mass có thể chịu ảnh hưởng từ lợi ích kinh tế và chiến lược của từng quốc gia. Ông nhận định các nước có công suất tinh luyện dư thừa, như Trung Quốc và Hàn Quốc, có xu hướng phân loại vật liệu này ngoài nhóm chất thải hoặc là chất thải không nguy hại, qua đó tạo điều kiện tiếp nhận các lô hàng.

Quy định về thu gom và tái chế thiết bị điện, điện tử tại Việt Nam

Tại Việt Nam, người dân có thể chuyển giao thiết bị điện, điện tử thải bỏ tại các điểm thu hồi của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc thông qua chương trình thu gom tại địa phương, tùy loại thiết bị được tiếp nhận. Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường quy định việc phân loại, lưu giữ và chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt; trong đó, chính quyền cấp tỉnh quyết định việc phân loại cụ thể tại địa phương và xây dựng chính sách khuyến khích phân loại riêng chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân.

Đối với doanh nghiệp, thiết bị hoặc linh kiện điện tử thải bỏ cần được đối chiếu với danh mục chất thải hiện hành để xác định mã và phương thức quản lý phù hợp. Phần được phân loại là chất thải nguy hại phải được phân loại, lưu giữ riêng. Khi chuyển giao để xử lý, doanh nghiệp cần lập chứng từ theo quy định và lựa chọn cơ sở có giấy phép môi trường với phạm vi xử lý phù hợp.

Trách nhiệm tái chế mở rộng của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu (EPR) đối với các sản phẩm điện, điện tử thuộc danh mục áp dụng từ ngày 1/1/2025. Đối với nghĩa vụ năm 2026, Nghị định 110/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026, quy định tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc theo từng nhóm sản phẩm, trong đó có tủ lạnh, điều hòa, máy tính xách tay và điện thoại di động. Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu thuộc diện áp dụng có thể tổ chức tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam theo quy định. Đơn vị trực tiếp tái chế theo cơ chế EPR phải có giấy phép môi trường hoặc giấy phép thành phần với nội dung phù hợp.

Đối với hoạt động thu gom phục vụ EPR, tổ chức, cá nhân thu gom sản phẩm thuộc danh mục tái chế bắt buộc được phân loại là chất thải nguy hại từ hộ gia đình, cá nhân, văn phòng cơ quan nhà nước, trường học hoặc nơi công cộng được miễn yêu cầu giấy phép môi trường có nội dung xử lý chất thải nguy hại cho hoạt động thu gom này. Các đơn vị thu gom vẫn phải thực hiện trách nhiệm của chủ nguồn thải chất thải nguy hại theo quy định.

Những trao đổi tại BIR Málaga cho thấy cách phân loại black mass có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc vận chuyển và tiếp cận thị trường. Khi nhu cầu về nguyên liệu thu hồi tăng, tính rõ ràng và nhất quán của quy định tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm đối với các doanh nghiệp tham gia chuỗi tái chế thiết bị điện tử và pin.

Theo: BIR, nbca.gov.vn, chinhphu.vn và sưu tầm từ internet.