Nhôm nguyên sinh “Made in Vietnam” chính thức ra đời: Bước ngoặt chiến lược đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới của ngành nhôm

Ngày 26/7, ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam chính thức ghi dấu một cột mốc lịch sử khi những thỏi nhôm nguyên sinh đầu tiên được sản xuất thành công bằng công nghệ điện phân tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông (Lâm Đồng). Sau hơn một thập kỷ đầu tư và xây dựng, Việt Nam đã hoàn thiện mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi giá trị bauxite – alumin – nhôm nguyên sinh, trở thành một trong số ít quốc gia trên thế giới có khả năng sản xuất nhôm kim loại từ nguồn tài nguyên trong nước.

Đây không chỉ là thành công về mặt công nghệ, mà còn là bước ngoặt chiến lược đối với nền công nghiệp vật liệu của Việt Nam trong bối cảnh nhôm và đồng đang trở thành hai kim loại chiến lược được các nền kinh tế lớn cạnh tranh bảo đảm nguồn cung.

Từ quốc gia xuất khẩu alumin đến quốc gia sản xuất nhôm nguyên sinh

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã xây dựng thành công ngành công nghiệp khai thác bauxite và chế biến alumin tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, alumin mới chỉ là nguyên liệu trung gian và phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm ở công đoạn điện phân để tạo ra nhôm nguyên sinh.

Việc Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông vận hành thành công đã thay đổi hoàn toàn vị thế của ngành nhôm Việt Nam. Thay vì chỉ xuất khẩu alumin, Việt Nam đã có thể sản xuất nhôm nguyên sinh ngay trong nước, mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp chế biến sâu, từ nhôm hợp kim, nhôm tấm, nhôm định hình đến các sản phẩm phục vụ ô tô, hàng không, điện lực, năng lượng tái tạo, điện tử và quốc phòng.

Những thỏi nhôm đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71%, đáp ứng yêu cầu của nhiều ngành công nghiệp hiện đại và đánh dấu việc doanh nghiệp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ điện phân nhôm.

Theo kế hoạch, giai đoạn đầu của nhà máy đã vận hành với công suất 150.000 tấn mỗi năm. Khi hoàn thành toàn bộ ba phân kỳ vào năm 2027, công suất sẽ đạt 450.000 tấn nhôm nguyên sinh mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất nhôm đáng chú ý của khu vực Đông Nam Á.

Khi nhôm và đồng trở thành tài nguyên chiến lược của thế kỷ XXI

Sự kiện Việt Nam sản xuất thành công nhôm nguyên sinh diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu đối với các kim loại chiến lược ngày càng gay gắt.

Nếu dầu mỏ từng được xem là “vàng đen” của thế kỷ XX thì bước sang kỷ nguyên chuyển đổi năng lượng và công nghiệp xanh, nhôm và đồng đang nổi lên như hai kim loại chiến lược của thế kỷ XXI. Hai loại kim loại này là nguyên liệu không thể thiếu trong xe điện, pin lưu trữ năng lượng, hệ thống truyền tải điện, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mặt trời, điện gió và ngành hàng không vũ trụ.

Chính vì vậy, nhiều quốc gia đang chuyển từ tư duy nhập khẩu đơn thuần sang xây dựng chiến lược bảo đảm an ninh nguồn cung kim loại.

Hoa Kỳ là một ví dụ điển hình. Thời gian gần đây, Washington tiếp tục siết chặt chính sách thương mại đối với nhôm nhập khẩu thông qua việc nâng thuế theo Điều 232 nhằm bảo vệ ngành luyện nhôm trong nước. Song song đó, Chính phủ Mỹ cũng ban hành chương trình giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu và tạo các ưu đãi cho những doanh nghiệp đầu tư xây dựng hoặc mở rộng nhà máy luyện nhôm tại Mỹ. Chính sách “đánh thuế để bảo vệ sản xuất trong nước, nhưng ưu đãi để thu hút đầu tư” cho thấy nhôm đã được nhìn nhận là một ngành công nghiệp mang ý nghĩa chiến lược đối với an ninh kinh tế và quốc phòng.

Không chỉ Mỹ, Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Canada, Australia hay các quốc gia vùng Vịnh cũng đang tăng tốc đầu tư vào sản xuất nhôm nguyên sinh và tái chế nhôm nhằm bảo đảm nguồn cung lâu dài cho nền kinh tế xanh.

Ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam sản xuất thành công nhôm nguyên sinh mang ý nghĩa vượt xa phạm vi của một dự án công nghiệp.

Trước hết, đây là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao giá trị tài nguyên quốc gia. Thay vì dừng lại ở xuất khẩu alumin, Việt Nam có thể giữ lại phần giá trị lớn hơn trong chuỗi sản xuất, góp phần cải thiện cán cân thương mại và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn tài nguyên bauxite.

Quan trọng hơn, chủ động được nguồn cung nhôm kim loại sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu trong bối cảnh thị trường thế giới thường xuyên biến động bởi các chính sách thuế quan, xung đột địa chính trị và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Nguồn nhôm nguyên sinh trong nước cũng sẽ tạo nền tảng cho các ngành chế tạo phát triển mạnh hơn, đặc biệt là ô tô, cơ khí chính xác, điện – điện tử, năng lượng tái tạo, hạ tầng giao thông và công nghiệp quốc phòng. Đây đều là những lĩnh vực được xác định sẽ đóng vai trò quan trọng trong chiến lược công nghiệp hóa của Việt Nam những thập kỷ tới.

Đồng thời, sự hiện diện của một nhà máy điện phân quy mô lớn sẽ thúc đẩy đầu tư vào các doanh nghiệp chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ và logistics, tạo ra hệ sinh thái sản xuất nhôm hoàn chỉnh thay vì chỉ dừng lại ở khai thác và xuất khẩu nguyên liệu.

Không chỉ là nhôm nguyên sinh mà còn là nền tảng cho kinh tế tuần hoàn

Đối với VMRF, ý nghĩa lớn nhất của sự kiện này không chỉ nằm ở những thỏi nhôm nguyên sinh đầu tiên mà ở việc Việt Nam đã hoàn thiện nền móng cho một hệ sinh thái nhôm khép kín.

Chuỗi giá trị của ngành nhôm giờ đây không còn dừng ở bauxite – alumin – nhôm nguyên sinh, mà sẽ tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực chế biến sâu, sử dụng trong công nghiệp, thu hồi phế liệu và tái chế nhôm sau tiêu dùng. Đây chính là mô hình kinh tế tuần hoàn mà nhiều quốc gia phát triển đang theo đuổi.

Nhôm là vật liệu có thể tái chế gần như vô hạn mà vẫn giữ được chất lượng. Sau khi sản xuất được nhôm nguyên sinh, việc xây dựng một ngành tái chế hiện đại sẽ giúp giảm tiêu thụ năng lượng, cắt giảm phát thải carbon và nâng cao tính bền vững của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Góc nhìn VMRF

VMRF nhận định, việc Việt Nam chính thức sản xuất được nhôm nguyên sinh bằng công nghệ điện phân không chỉ là thành quả của một dự án công nghiệp, mà còn là dấu mốc mở đầu cho “Kỷ nguyên mới của ngành nhôm Việt Nam”.

Trong bối cảnh nhôm và đồng ngày càng được xem là những kim loại chiến lược của nền kinh tế toàn cầu, việc làm chủ công nghệ luyện nhôm sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế, thu hút đầu tư vào chế biến sâu, phát triển công nghiệp vật liệu mới và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn dựa trên các kim loại có giá trị cao.

Đây cũng là thời điểm để Việt Nam chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang phát triển toàn bộ chuỗi giá trị, từ bauxite, alumin, nhôm nguyên sinh đến tái chế nhôm và sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Nếu tận dụng tốt lợi thế về tài nguyên, nguồn năng lượng và nhu cầu thị trường đang tăng mạnh, ngành nhôm Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trong những trụ cột mới của công nghiệp quốc gia trong những thập kỷ tới.