Ký kết vận hành sàn giao dịch carbon: Việt Nam tiến thêm một bước tới thị trường carbon hiện đại và mục tiêu Net Zero

Ngày 22/6/2026, tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lễ ký kết các biên bản phối hợp tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước đã chính thức diễn ra, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường carbon tại Việt Nam.

Sự kiện được đánh giá không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật, mà còn là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà Việt Nam đã đưa ra tại Hội nghị COP26. Đồng thời, đây cũng là tín hiệu cho thấy thị trường carbon Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn xây dựng khung pháp lý sang giai đoạn chuẩn bị vận hành thực tế.

Hoàn thiện mắt xích cuối cùng cho thị trường carbon

Tại buổi lễ, các đơn vị đã ký kết nhiều biên bản phối hợp quan trọng, bao gồm:

• Biên bản phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường (đại diện là Cục Biến đổi khí hậu) với VNX, VSDC và HNX.
• Biên bản phối hợp giữa VNX và VSDC.
• Biên bản phối hợp giữa VSDC và HNX.
• Biên bản phối hợp giữa VSDC và BIDV.

Các thỏa thuận này nhằm thống nhất cơ chế trao đổi thông tin, quản lý dữ liệu nghiệp vụ, đăng ký, lưu ký, giao dịch, thanh toán, công bố thông tin, giám sát thị trường và xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình vận hành sàn giao dịch carbon.

Theo các chuyên gia tài chính, việc huy động hệ sinh thái hạ tầng thị trường chứng khoán hiện hữu tham gia vận hành thị trường carbon là hướng đi phù hợp với thông lệ quốc tế. Nhiều quốc gia như Liên minh châu Âu, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều sử dụng mô hình tương tự khi triển khai hệ thống giao dịch phát thải (ETS), giúp tận dụng kinh nghiệm quản lý, giám sát và thanh toán của các tổ chức tài chính chuyên nghiệp.

Nghị định 29/2026/NĐ-CP tạo nền tảng pháp lý cho thị trường

Lễ ký kết diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước. Đây là văn bản pháp lý đầu tiên quy định đầy đủ các hoạt động liên quan đến đăng ký, cấp mã, lưu ký, chuyển quyền sở hữu, giao dịch và thanh toán đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đủ điều kiện giao dịch.

Nghị định cũng xác định rõ vai trò của các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành, trong đó VNX, VSDC và HNX là những tổ chức hạ tầng cốt lõi của thị trường carbon Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu nhấn mạnh rằng Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp chặt chẽ trong thời gian qua để hoàn thiện cả khung pháp lý lẫn hệ thống công nghệ thông tin phục vụ vận hành sàn giao dịch carbon.

Ông cũng đánh giá lễ ký kết là minh chứng cho sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị vận hành thị trường, tạo tiền đề đưa sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Từ cam kết Net Zero đến công cụ kinh tế thực tiễn

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các quy định về quản lý và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Mặc dù thị trường carbon còn là lĩnh vực mới tại Việt Nam, song kinh nghiệm vận hành thị trường chứng khoán của các đơn vị tham gia được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống hoạt động ổn định, minh bạch và từng bước tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.

Theo lộ trình được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam đang triển khai giai đoạn thí điểm thị trường carbon từ năm 2025 đến 2028 trước khi vận hành đầy đủ ở quy mô rộng hơn trong các năm tiếp theo.

Chuyên gia quốc tế đánh giá cao tiềm năng của Việt Nam

Báo cáo “State and Trends of Carbon Pricing 2026” của World Bank cho thấy các cơ chế định giá carbon hiện đã bao phủ gần 30% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu và tạo ra hơn 107 tỷ USD nguồn thu cho các ngân sách công trong năm 2025. Báo cáo cũng ghi nhận xu hướng tất yếu là các nền kinh tế mới nổi đang đẩy mạnh xây dựng thị trường carbon như một công cụ giảm phát thải hiệu quả.

Các chuyên gia của International Carbon Action Partnership nhận định Việt Nam là một trong những quốc gia Đông Nam Á có tốc độ phát triển thị trường carbon nhanh nhất hiện nay. Lộ trình ETS của Việt Nam được đánh giá có tính hệ thống khi bắt đầu từ các ngành phát thải lớn như nhiệt điện, thép và xi măng trước khi mở rộng sang các lĩnh vực khác.

Theo các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, việc áp dụng các công cụ định giá carbon sẽ giúp Việt Nam đạt hiệu quả cao hơn trong việc thực hiện các cam kết giảm phát thải quốc gia, đồng thời tạo động lực đầu tư vào công nghệ sạch và chuyển đổi xanh.

Cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam

Sự hình thành sàn giao dịch carbon không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn mở ra một thị trường mới cho doanh nghiệp.

Những doanh nghiệp đầu tư sớm vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, tái chế kim loại, xử lý chất thải, nông nghiệp carbon thấp hoặc phát triển các dự án hấp thụ carbon có thể tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường.

Đối với các ngành xuất khẩu như thép, xi măng, nhôm, hóa chất hay điện năng, việc tham gia thị trường carbon còn giúp doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn trước các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới như CBAM của Liên minh châu Âu.

Ông Lương Quang Huy, một trong những chuyên gia tham gia xây dựng thị trường carbon Việt Nam, từng nhận định rằng thị trường carbon sẽ trở thành công cụ kinh tế quan trọng giúp giảm phát thải với chi phí thấp hơn so với các biện pháp hành chính truyền thống, đồng thời tạo nguồn lực tài chính mới cho quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp.

Thách thức vẫn còn phía trước

Dù đạt được những bước tiến đáng kể, các chuyên gia trong nước và quốc tế đều cho rằng Việt Nam vẫn phải giải quyết nhiều thách thức.

Đó là việc hoàn thiện hệ thống kiểm kê phát thải, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, nâng cao năng lực xác minh tín chỉ carbon, đảm bảo tính minh bạch của giao dịch và tăng cường nhận thức của doanh nghiệp về giá trị kinh tế của carbon.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu cho thấy giai đoạn đầu của bất kỳ thị trường carbon nào cũng gặp khó khăn về thanh khoản, chất lượng dữ liệu và năng lực tuân thủ. Tuy nhiên, nếu được vận hành hiệu quả, thị trường carbon sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư xanh.

Lễ ký kết ngày 22/6/2026 vì vậy không chỉ đơn thuần là một hoạt động phối hợp nghiệp vụ giữa các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành. Đây là dấu mốc cho thấy Việt Nam đang từng bước hoàn thiện những nền tảng cuối cùng để xây dựng một thị trường carbon hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế, góp phần đưa nền kinh tế tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo: chinhphu.vn, vietstock.vn và sưu tầm từ internet