Mỹ chuyển hướng chính sách phát triển ngành nhôm: Cơ hội và thách thức nào cho Việt Nam?

VMRF News | Phân tích thị trường

Ngày 20/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký một sắc lệnh mới nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp nhôm trong nước, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong chính sách công nghiệp của Washington. Thay vì chỉ sử dụng thuế nhập khẩu như một công cụ bảo hộ, Mỹ bắt đầu kết hợp các ưu đãi đầu tư để khuyến khích doanh nghiệp mở rộng năng lực sản xuất nhôm nguyên sinh ngay trong nước.

Giới phân tích cho rằng đây không chỉ là một điều chỉnh về chính sách thương mại mà còn là tín hiệu cho thấy Mỹ đang đẩy mạnh chiến lược tái công nghiệp hóa, giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài đối với các vật liệu chiến lược. Điều này được dự báo sẽ tạo ra những tác động lâu dài đối với thị trường nhôm toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Mỹ muốn khôi phục năng lực sản xuất nhôm nguyên sinh

Theo sắc lệnh mới, Bộ Thương mại Mỹ sẽ xây dựng chương trình ưu đãi dành cho các doanh nghiệp cam kết đầu tư xây dựng mới hoặc mở rộng các nhà máy điện phân nhôm nguyên sinh tại Mỹ. Điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp đáp ứng điều kiện sẽ được áp dụng mức thuế nhập khẩu nhôm nguyên sinh chỉ bằng một nửa mức thuế theo Điều 232 hiện hành đối với khối lượng nguyên liệu tương ứng với quy mô đầu tư đã được phê duyệt.

Để tham gia chương trình, doanh nghiệp phải khởi công dự án trước ngày 20/1/2029 và cam kết đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ. Bộ Thương mại sẽ trực tiếp đánh giá, phê duyệt cũng như giám sát việc thực hiện các cam kết này.

Nhà Trắng cho biết quyết định trên vẫn được ban hành theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, với lập luận rằng nhập khẩu nhôm vẫn có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Theo chính quyền Mỹ, nhu cầu nhôm nguyên sinh phục vụ các ngành quốc phòng, hàng không, ô tô, năng lượng và hạ tầng hiện đã vượt xa năng lực sản xuất trong nước.

Từ chính sách bảo hộ sang chính sách công nghiệp

Nếu các biện pháp trước đây chủ yếu tập trung vào việc tăng thuế nhập khẩu nhằm hạn chế hàng ngoại, thì sắc lệnh mới cho thấy Washington đang thay đổi cách tiếp cận. Thuế quan vẫn được duy trì, nhưng song song với đó là các cơ chế khuyến khích đầu tư nhằm xây dựng năng lực sản xuất lâu dài.

Nhiều chuyên gia nhận định đây là bước chuyển từ tư duy “bảo vệ thị trường” sang “xây dựng năng lực sản xuất”. Mục tiêu của Mỹ không chỉ là giảm nhập khẩu mà còn từng bước tái thiết chuỗi cung ứng nhôm trong nước, đặc biệt đối với các ngành công nghiệp có ý nghĩa chiến lược.

Thị trường toàn cầu phản ứng ra sao?

Phần lớn các tổ chức nghiên cứu thị trường đều cho rằng tác động của chính sách này sẽ diễn ra theo lộ trình dài hạn hơn là tạo ra biến động ngay lập tức. Nguyên nhân là việc xây dựng một nhà máy điện phân nhôm thường cần nhiều năm để hoàn thành, đồng thời đòi hỏi nguồn điện ổn định và chi phí đầu tư rất lớn.

Trong ngắn hạn, nguồn cung nhôm trên thị trường quốc tế gần như không thay đổi đáng kể nên giá nhôm khó có khả năng tăng mạnh chỉ vì sắc lệnh mới. Thị trường vẫn sẽ chịu ảnh hưởng chủ yếu từ nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc, sự phát triển của ngành xe điện, chi phí năng lượng và những biến động địa chính trị.

Tuy nhiên, về dài hạn, giới phân tích cho rằng dòng chảy thương mại nhôm toàn cầu có thể thay đổi nếu Mỹ thực sự gia tăng được công suất luyện nhôm. Khi đó, nhu cầu nhập khẩu từ Canada, Trung Đông hoặc một số quốc gia châu Á có thể giảm, đồng thời cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư vào ngành luyện nhôm sẽ trở nên gay gắt hơn.

Việt Nam chịu tác động như thế nào?

Đối với Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp trong ngắn hạn được đánh giá là không lớn bởi kim ngạch xuất khẩu nhôm sang Mỹ chưa chiếm tỷ trọng quá cao và năng lực điện phân nhôm trong nước vẫn đang trong quá trình phát triển.

Tuy nhiên, chính sách mới của Mỹ vẫn mang lại nhiều tín hiệu đáng chú ý. Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị từ bô xít, alumin đến nhôm nguyên sinh và chế biến sâu, việc các nền kinh tế lớn coi nhôm là vật liệu chiến lược sẽ tiếp tục tạo động lực cho các dự án đầu tư vào lĩnh vực này.

Đặc biệt, nếu Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông được triển khai đúng kế hoạch, Việt Nam sẽ tiến gần hơn đến việc hoàn thiện chuỗi sản xuất nhôm trong nước, nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ xuất khẩu alumin như hiện nay.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần lưu ý rằng Điều 232 vẫn tiếp tục được duy trì. Điều đó đồng nghĩa với việc các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, phòng vệ thương mại và chống lẩn tránh thuế tại thị trường Mỹ sẽ ngày càng được kiểm soát chặt chẽ. Doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm nhôm sẽ cần xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch hơn để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Góc nhìn của VMRF

Sắc lệnh mới của Tổng thống Donald Trump phản ánh xu hướng đang ngày càng rõ nét trên thế giới: cạnh tranh trong ngành kim loại không còn chỉ diễn ra thông qua thuế quan mà đang chuyển sang cuộc đua về năng lực sản xuất và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Trong khi các rào cản thương mại tại những thị trường lớn có thể tiếp tục gia tăng, quá trình hoàn thiện chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm nguyên sinh sẽ giúp ngành nhôm Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về dài hạn, sự thành công của ngành nhôm sẽ không chỉ phụ thuộc vào chi phí sản xuất, mà còn phụ thuộc vào khả năng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, ổn định và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về an ninh nguyên liệu, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là xu hướng mà các doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị ngay từ bây giờ để tận dụng những cơ hội mới của thị trường quốc tế.