Việt Nam chuẩn bị sản xuất nhôm thỏi từ nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông: Bước ngoặt hoàn thiện chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm và mở ra kỷ nguyên chế biến sâu.

Ngành luyện kim Việt Nam chuẩn bị ghi dấu một cột mốc lịch sử khi Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông. Từ đây những thỏi nhôm kim loại trong chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm sẽ được sản xuất ngay trong nước . Không chỉ là thành quả sau hơn một thập kỷ đầu tư, sự kiện còn đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm ở quy mô công nghiệp, từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị từ bô xít đến nhôm kim loại và tạo nền tảng cho ngành công nghiệp chế biến sâu trong tương lai.

Theo Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh Lâm Đồng, lễ công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên của Việt Nam thuộc Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 26/7/2026 với sự tham dự của lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương cùng lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng.

Hoàn thiện mắt xích còn thiếu của ngành nhôm Việt Nam

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã từng bước xây dựng ngành công nghiệp khai thác bô xít và sản xuất alumin tại khu vực Tây Nguyên. Tuy nhiên, công đoạn điện phân để tạo ra nhôm kim loại, khâu có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi sản xuất, vẫn chưa được thực hiện trong nước ở quy mô công nghiệp.

Việc những thỏi nhôm đầu tiên chính thức ra lò sẽ giúp Việt Nam lần đầu tiên hoàn thiện chuỗi giá trị bô xít – alumin – nhôm, thay vì chỉ dừng ở xuất khẩu khoáng sản hoặc sản phẩm trung gian. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam.

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc làm chủ công nghệ điện phân nhôm không chỉ có ý nghĩa về mặt công nghiệp mà còn tạo nền tảng để hình thành hệ sinh thái sản xuất các sản phẩm nhôm chất lượng cao phục vụ nhiều ngành kinh tế chiến lược.

Dự án hơn 18.400 tỷ đồng sau hơn một thập kỷ triển khai

Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông do Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân làm chủ đầu tư, được xây dựng trên diện tích hơn 129 ha tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng, với tổng vốn đầu tư khoảng 18.423 tỷ đồng (tương đương hơn 722 triệu USD).

Theo thiết kế, nhà máy có tổng công suất 450.000 tấn nhôm mỗi năm, được triển khai theo ba giai đoạn. Giai đoạn đầu đạt công suất 150.000 tấn/năm và dự kiến vận hành trong năm 2026. Công suất sẽ tiếp tục được nâng lên 300.000 tấn/năm trước khi đạt mức tối đa 450.000 tấn/năm vào năm 2028.

Khởi công từ năm 2015, dự án đã trải qua hơn 10 năm triển khai với nhiều thách thức về nguồn vốn, hạ tầng cung cấp điện, công nghệ, thiết bị và biến động của thị trường nhôm thế giới. Việc chuẩn bị đưa sản phẩm đầu tiên ra thị trường được xem là dấu mốc khẳng định nỗ lực bền bỉ của doanh nghiệp cũng như quyết tâm phát triển ngành công nghiệp luyện kim hiện đại của Việt Nam.

Tạo động lực phát triển chuỗi sản xuất khép kín tại Tây Nguyên

Khi vận hành toàn bộ công suất, nhà máy sẽ tiêu thụ lượng lớn alumin làm nguyên liệu đầu vào. Nguồn alumin này dự kiến được cung cấp từ các tổ hợp khai thác bô xít và sản xuất alumin tại Tây Nguyên, giúp hình thành chuỗi sản xuất tương đối hoàn chỉnh ngay trong nước.

Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên mà còn giảm chi phí logistics, tăng giá trị sản phẩm và tạo thêm dư địa phát triển cho các doanh nghiệp chế biến nhôm ở các công đoạn tiếp theo như cán, ép đùn, sản xuất hợp kim và linh kiện công nghiệp.

Việc hình thành chuỗi sản xuất khép kín cũng được kỳ vọng sẽ thu hút thêm các dự án công nghiệp phụ trợ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực Tây Nguyên và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng kim loại toàn cầu.

Kim loại chiến lược của nền công nghiệp hiện đại

Điện phân nhôm được xem là công đoạn phức tạp và tiêu tốn nhiều năng lượng nhất trong toàn bộ quy trình sản xuất nhôm. Alumin được đưa vào các bể điện phân hoạt động ở khoảng 950°C, nơi dòng điện cường độ lớn tách oxy khỏi oxit nhôm để tạo thành nhôm nóng chảy trước khi được đúc thành nhôm thỏi.

Do tiêu thụ lượng điện rất lớn, các nhà máy điện phân nhôm luôn đòi hỏi nguồn điện ổn định cùng hệ thống trạm biến áp và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến dự án mất nhiều năm để hoàn thiện.

Nhôm được đánh giá là một trong những kim loại chiến lược của thế kỷ XXI nhờ đặc tính nhẹ, bền, chống ăn mòn và có khả năng tạo ra các hợp kim cường độ cao. Vật liệu này được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực điện – điện tử, xây dựng, giao thông vận tải, năng lượng tái tạo, ô tô, đường sắt tốc độ cao, hàng không và công nghiệp vũ trụ.

Mặc dù vậy, nhôm thỏi sau điện phân vẫn cần trải qua các công đoạn tinh luyện, hợp kim hóa và gia công theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt trước khi trở thành vật liệu phục vụ chế tạo máy bay, tàu vũ trụ hay các sản phẩm công nghệ cao.

Mở ra cơ hội hình thành trung tâm công nghiệp nhôm của Việt Nam

Theo quy hoạch phát triển công nghiệp của tỉnh Lâm Đồng, địa phương hiện sở hữu khoảng 5,9 tỷ tấn quặng bô xít, thuộc nhóm có trữ lượng lớn nhất Việt Nam. Đây được xem là lợi thế đặc biệt để phát triển chuỗi công nghiệp nhôm tích hợp từ khai thác bô xít, sản xuất alumin, luyện nhôm kim loại đến chế biến sâu các sản phẩm có giá trị cao.

Việc Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông chính thức đi vào hoạt động vì thế không chỉ mang ý nghĩa tạo ra mẻ nhôm đầu tiên “Made in Vietnam”, mà còn mở ra triển vọng hình thành một trung tâm công nghiệp nhôm quy mô lớn tại Tây Nguyên.

Trong bối cảnh nhu cầu nhôm toàn cầu tiếp tục gia tăng nhờ quá trình chuyển đổi năng lượng, phát triển xe điện và mở rộng các ngành công nghệ cao, việc hoàn thiện chuỗi giá trị nhôm trong nước sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị tài nguyên quốc gia và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược của khu vực và thế giới.

Nguồn: VietnamFinance và sưu tầm từ internet.